Χρήστος Κάτσικας

«Αυτονομία», «αποκέντρωση», «αξιολόγηση»

Τρεις λέξεις.
Τρεις «μεταρρυθμίσεις».
Τρεις… ωραίες γραβάτες. 

Ή μήπως τρεις θηλιές;

Ας σταματήσουμε να κρυβόμαστε πίσω από λέξεις που ακούγονται ωραίες.

Τρεις όροι που πλασάρονται ως εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης, αλλά στην πραγματικότητα συνθέτουν ένα σχέδιο βαθιάς αλλαγής του χαρακτήρα του δημόσιου σχολείου.

Και όχι προς το καλύτερο.

Τα τελευταία χρόνια η εκπαίδευση μετατράπηκε σε πεδίο πειραματισμού. Νομοσχέδια πέρασαν με ρυθμούς-ρεκόρ, αλλαγές επιβλήθηκαν χωρίς ουσιαστικό διάλογο και πολιτικές που για δεκαετίες έμεναν στα συρτάρια, ξαφνικά βρήκαν τον δρόμο τους προς την εφαρμογή.

Τίποτα από αυτά δεν είναι τυχαίο.

«Αυτονομία»: το σχολείο γίνεται επιχείρηση

Η λεγόμενη αυτονομία δεν σημαίνει ελευθερία. Σημαίνει μεταφορά ευθύνης.

Το σχολείο καλείται:

• να βρει μόνο του πόρους

• να προσαρμόζεται στη «ζήτηση»

• να λειτουργεί με όρους αγοράς

Με απλά λόγια; Να επιβιώσει όπως μια επιχείρηση.

Και όπως σε κάθε αγορά, κάποιοι θα τα καταφέρουν — και κάποιοι θα μείνουν πίσω. 

«Αποκέντρωση»: λιγότερο κράτος, περισσότερη ανισότητα

Η αποκέντρωση παρουσιάζεται ως εκδημοκρατισμός. Στην πράξη όμως σημαίνει:

• λιγότερη κρατική ευθύνη

• περισσότερη εξάρτηση από τον δήμο

• ακόμα περισσότερη εξάρτηση από την τσέπη των πολιτών

Ένα σχολείο σε εύπορη περιοχή δεν θα έχει καμία σχέση με ένα σχολείο σε φτωχό δήμο.

Και αυτό δεν είναι «ευελιξία». Είναι θεσμοθέτηση της ανισότητας.

«Αξιολόγηση»: εργαλείο βελτίωσης ή μηχανισμός ελέγχου;

Η αξιολόγηση λειτουργεί ως:

• μηχανισμός κατηγοριοποίησης σχολείων

• εργαλείο πίεσης για εκπαιδευτικούς

• βάση για χρηματοδοτικές αποφάσεις

Όταν η αξία ενός σχολείου μετριέται με δείκτες και συγκρίσεις, το επόμενο βήμα είναι προφανές: ανταγωνισμός, αποκλεισμοί, «καλά» και «κακά» σχολεία.

Το συνολικό αποτέλεσμα

Οι τρεις αυτοί άξονες λειτουργούν συνδυαστικά:

Δημιουργούν ένα σύστημα:

• με σχολεία διαφορετικών «ταχυτήτων»

• με αυξημένες κοινωνικές ανισότητες

• με μετατόπιση του κόστους προς την κοινωνία

Ενισχύουν:

• τον ανταγωνισμό αντί της ισότητας

• τη λογική της αγοράς μέσα στην εκπαίδευση

Αποδυναμώνουν:

• τον δημόσιο χαρακτήρα του σχολείου

• την ενιαία πρόσβαση στη γνώση

Το πραγματικό σχέδιο: Να το ξαναπούμε

Αν ενώσουμε τα κομμάτια, η εικόνα γίνεται καθαρή:

• λιγότερο δημόσιο χρήμα

• περισσότερη ιδιωτική συμμετοχή

• σχολεία που ανταγωνίζονται μεταξύ τους

• γονείς που πληρώνουν όλο και περισσότερο

• εκπαιδευτικοί σε καθεστώς πίεσης και ανασφάλειας

Και στο τέλος; Ένα δημόσιο σχολείο που δεν θα είναι πια πραγματικά δημόσιο.

Ο βάτραχος που βράζει

Πριν από τρεις δεκαετίες, δυο επιστήμονες, οι κ.κ. Ornstein και Ehrich, έκαναν έρευνα πάνω στην αδράνεια που δημιουργείται από τη μη συνειδητοποίηση των επερχόμενων μεταβολών. Οι επιστήμονες απέδειξαν ότι αν βάλουμε ένα βάτραχο σε μια κατσαρόλα με νερό και αρχίσουμε να το θερμαίνουμε αργά, ο βάτραχος σταδιακά προσαρμόζει τη θερμοκρασία του σώματός του με αυτή του νερού. Μόλις το νερό αρχίσει να βράζει, δεν μπορεί πλέον να προσαρμόσει τη θερμοκρασία του και προσπαθεί να πηδήξει έξω από την κατσαρόλα. Αλλά δυστυχώς, σε αυτό το σημείο είναι αδύνατο να το σκάσει επειδή έχει ήδη σπαταλήσει όλη την ενέργειά του προσαρμόζοντας τη θερμοκρασία του και πλέον δεν έχει τη δύναμη να αποδράσει.

Το πέρασμα στη νέα «κανονικότητα» είναι ήδη ζώσα πραγματικότητα. Απομένει να δούμε αν οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές και οι γονείς θα την πάθουν σαν τον βάτραχο!

Το ερώτημα που μένει

Δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει η εκπαίδευση. Αυτό είναι δεδομένο. Το ερώτημα είναι: Θέλουμε ένα σχολείο για όλους ή ένα σχολείο για όσους μπορούν;

Γιατί πίσω από τις «γραβάτες» των μεταρρυθμίσεων, η θηλιά ήδη σφίγγει.