Περί Διευθυντή-ηγέτη-εμψυχωτή και άλλα παραμύθια

Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Διαβάζοντας την επιστολή (Τρίτη 7/1/2025) της Ένωσης Διευθυντών: σχετικά με τον ρόλο του Διευθυντή σχολικής μονάδας εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι οι προτάσεις που διατυπώνονται είναι προς την κατεύθυνση των πρόσφατων εξαγγελιών του υπουργού παιδείας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν γίνεται καμιά αναφορά – δείγμα συναίνεσης – στην αξιολόγηση – χειραγώγηση – κατηγοριοποίηση εκπαιδευτικών και σχολείων. Προφανώς η Ένωση είναι ικανοποιημένη από τον αυταρχικό – αντιπαιδαγωγικό ρόλο που επιφυλάσσει το θεσμικό πλαίσιο της αξιολόγησης. Φαίνεται ότι η εξουσία – εν πολλοίς ανεξέλεγκτη- πάνω στους εκπαιδευτικούς και μαθητές ελκύει την Ένωση Διευθυντών. Καμιά αναφορά και πολύ περισσότερο αντίθεση για το Ν. 4823/2021 που προβλέπει την ενδυνάμωση του ρόλου του διευθυντή, ούτε, βέβαια, στις πρόσφατες εξαγγελίες του υπουργού παιδείας για την παραπέρα ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των διευθυντών. Συνολικά απουσιάζουν τα μεγάλα αιτήματα που διεκδικούν με αγώνες εδώ και χρόνια οι εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ένα ακόμα δείγμα ελιτισμού και υποτίμησης του παιδαγωγικού ρόλου του εκπαιδευτικού.

Διαβάζουμε, επίσης στην επιστολή διάφορα που θυμίζουν έκθεση ι δεών, όπως: «Το σύγχρονο σχολείο δεν χρειάζεται Διευθυντή-γραφειοκράτη, που θα είναι απλός διεκπεραιωτής των καθημερινών διοικητικών και γραμματειακών καθηκόντων, αλλά Διευθυντή-ηγέτη-εμψυχωτή». Μόνο που η Ένωση Διευθυντών κάνει μια αφαίρεση. Αφαιρεί το δεδομένο εκπαιδευτικό και κοινωνικό πλαίσιο. Μιλάει γενικώς και αορίστως σε κοινωνικό και εκπαιδευτικό κενό  για  « Διευθυντή-ηγέτη-εμψυχωτή», χωρίς να αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της διοίκησης της εκπαίδευσης. Μια οργάνωση και δομή πυραμιδωτή και άκρως αυταρχική και ιεραρχική, όπου η ανάδειξη των στελεχών εξαρτάται από τις κομματικές και πελατειακές σχέσεις ή τον βαθμό συμμόρφωσης προς τις πολιτικές και ιδεολογικές επιλογές της κυβέρνησης. Στο πλαίσιο του αυταρχικού σχολείου που διαμορφώνουν διαχρονικά οι εκπαιδευτικές πολιτικές των κυβερνήσεων φυσικά δεν μπορεί να υπάρχει χώρος για Διευθυντή-ηγέτη-εμψυχωτή και άλλα παραμύθια , παρά μόνο για ένα διευθυντή - δερβέναγα, με υπερεξουσίες, ένας διευθυντή - επιθεωρητή  και παράλληλα μάνατζερ που προσομοιάζει στον ιδιοκτήτη - διευθυντή ιδιωτικής επιχείρησης.

Μια τέτοια λειτουργία του διευθυντή εναρμονίζεται με τη νέα μορφή «αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων», αφού, μέσα από τη διαδικασία αξιολόγησης που προβλέπεται, τα σχολεία θα λειτουργούν ως «αυτονομημένες μονάδες», οι οποίες θ ʼ ανταγωνίζονται η μία την άλλη στην επίδειξη καλών σχολικών αποτελεσμάτων, καινοτομικών δράσεων και πρακτικών, ανεύρεσης πόρων και, τέλος, προσέλκυσης πελατών (μαθητών).

Στο πλαίσιο αυτό ο διευθυντής της σχολικής μονάδας αναλαμβάνει ανάμεσα σε άλλα «τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου», γεγονός που ενισχύει όλους τους μηχανισμούς αξιολόγησης («κοινωνικής λογοδοσίας») και τους συνδέει αφενός με τις εργασιακές σχέσεις των εκπαιδευτικών και αφετέρου με την ίδια την χρηματοδότηση των σχολείων.

Οι νέοι ανάδελφοι διευθυντές επωμίζονται τον νέο ρόλο των Διευθυντών manager στο «νέο»-φτωχό «δημόσιο» σχολείο των ιδιωτικοοικονομικών κριτηρίων. Παράλληλα είναι οι νέοι αξιολογητές, μετά τους αξιολογητές συμβούλους. Ενσωματώνονται οι νέοι διευθυντές στο σώμα των “πραιτοριανών” μαζί με τους Συμβούλους Εκπαίδευσης αναλαμβάνοντας ρόλο «αξιολογητή» που κατηγοριοποιεί τους εκπαιδευτικούς, παίζοντας ακόμα και με το ψωμί τους και τα σχολεία. Κατηγοριοποιεί τους εκπαιδευτικούς σε «μη ικανοποιητικούς» «ικανοποιητικούς», «πολύ καλούς», «εξαιρετικούς» προκαλώντας ανταγωνισμούς και συγκρούσεις εθίζοντας στη δουλοπρέπεια, την αυλοκολακεία και διαμορφώνοντας κλίμα υποταγής, αυστηρής πειθάρχησης και ελέγχου.

Η εφαρμογή των μέτρων  που προωθεί το υπουργείο Παιδείας θα έχει σημαντικές επιπτώσεις, όπως την περιθωριοποίηση του Συλλόγου Διδασκόντων και τη διάβρωση κάθε έννοιας συλλογικότητας, την κατίσχυση ενός αυταρχικού, συγκεντρωτικού και ιεραρχικού μοντέλου διοίκησης με ιεραρχήσεις και διακρίσεις στο εκπαιδευτικό προσωπικό (αναπληρωτές – μόνιμοι – μέντορες – σύμβουλοι  σχολικής ζωής και άλλα). Επιβάρυνση της γραφειοκρατίας με αύξηση των διοικητικών διαδικασιών και των εργαλείων αξιολόγησης σε βάρος του παιδαγωγικού ρόλου και έργου.

Παρά την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων και εξουσιών των διευθυντών κυρίως απέναντι στους εκπαιδευτικούς ο ρόλος τους παραμένει ως άχαρος διεκπεραιωτής τη κυβερνητικής πολιτικής με βάση τις αποφάσεις ΕΕ και ΔΝΤ που διαλύει το δημόσιο σχολείο σαρώνοντας δικαιώματα εκπαιδευτικών και μαθητών. Από αυτή την άποψη ο νέος διευθυντής υποβαθμίζεται ακόμα περισσότερο σε διευθυντάκο με «δ» μικρό», υποτακτικό ενός ιεραρχικού γραφειοκρατικού μηχανισμού της εκπαίδευσης εχθρικού και καταπιεστικού προς τους εκπαιδευτικούς. Ένα γκαουλάιτερ, μαντρόσκυλο, της εξουσίας που υλοποιεί άκριτα την εκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης.

Ένας διοικητικός μηχανισμός με  στελέχη που υλοποιούν την κυβερνητική πολιτική υιοθετώντας  τις αντιδραστικές πρακτικές του εκφοβισμού, της τρομοκράτησης και των απειλών  και της ποινικοποίησης των αγώνων, με τα χουντικής κοπής μέτρα των πειθαρχικών διώξεων των συνδικαλιστών και των απεργών συναδέλφων, με τις αγωγές εναντίον των συνδικαλιστικών οργάνων κλπ. Επιβεβαιώνεται στην πράξη ότι απαξιώνουν  και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες συνδικαλιστικές και πολιτικές ελευθερίες, έτσι ώστε η πολιτική της φτώχειας  που μετατρέπει το μισθό σε επίδομα και της συρρίκνωσης του δημόσιου σχολείου να συμπορεύεται με την αξιολόγηση, τις διώξεις και μέτρα καταστολής!

Η λύση δεν μπορεί παρά να είναι η ανάπτυξη ενός Μετώπου Παιδείας που να αντιστέκεται στην κυρίαρχη πολιτική αποδόμησης της δημόσιας εκπαίδευσης και η διεκδίκηση των αιτημάτων του εκπαιδευτικού κινήματος για την υπεράσπιση του δημόσιου και δωρεάν χαρακτήρα της εκπαίδευσης.