Χρήστος Κάτσικας

Δύο σπίτια, ένας μισθός και μια βαλίτσα: Η αθέατη ζωή των εκπαιδευτικών

Υπάρχουν ορισμένοι μύθοι που επαναλαμβάνονται τόσο συχνά ώστε στο τέλος αποκτούν τη δύναμη της «κοινής λογικής». Ένας από αυτούς είναι ότι οι εκπαιδευτικοί αποτελούν τους «βολεμένους» του Δημοσίου. Ότι έχουν μια σίγουρη δουλειά, λίγες ώρες εργασίας, μεγάλα διαστήματα διακοπών και μια ζωή χωρίς ιδιαίτερο άγχος.

Η πραγματικότητα, όμως, ειδικά για χιλιάδες εκπαιδευτικούς των τελευταίων ετών, απέχει δραματικά από αυτή την εικόνα.

Ας κάνουμε ένα απλό νοητικό πείραμα.

Φανταστείτε να μην γνωρίζετε κάθε χρόνο πού θα ζείτε. Να περιμένετε μέσα στο καλοκαίρι ένα μήνυμα ή μια ανακοίνωση που θα καθορίσει όχι μόνο τον τόπο εργασίας σας, αλλά ολόκληρη τη ζωή σας για τους επόμενους δέκα μήνες.

Φανταστείτε να έχετε οικογένεια, παιδιά, γονείς, φίλους και μια καθημερινότητα σε μια πόλη και ξαφνικά να καλείστε να μετακομίσετε εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Σε ένα νησί, σε ένα ορεινό χωριό, σε μια απομακρυσμένη περιοχή που ίσως δεν έχετε επισκεφθεί ποτέ ξανά.

Και να το κάνετε αυτό όχι μία φορά, αλλά ξανά και ξανά.

Μια ζωή μέσα στις μετακινήσεις

Για δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές εκπαιδευτικούς η ζωή μοιάζει με μια ατελείωτη μετακόμιση.

Κάθε Σεπτέμβριο ξεκινά η ίδια διαδικασία:

• αναζήτηση στέγης,

• μεταφορά οικοσκευής,

• νέες οικονομικές υποχρεώσεις,

• προσαρμογή σε άγνωστο περιβάλλον,

• αποχωρισμός από την οικογένεια.

Και κάθε Ιούνιο η διαδικασία επαναλαμβάνεται αντίστροφα.

Οι βαλίτσες αδειάζουν και ξαναγεμίζουν. Τα προσωπικά αντικείμενα επιστρέφουν στην αφετηρία. Και λίγες εβδομάδες αργότερα αρχίζει ξανά η ίδια αγωνία.

Πού θα βρίσκομαι του χρόνου;

Δύο σπίτια με έναν μισθό

Η δημόσια συζήτηση συνήθως αγνοεί μια κρίσιμη παράμετρο.

Πολλοί εκπαιδευτικοί δεν συντηρούν ένα σπίτι αλλά δύο.

Το σπίτι της οικογένειας και το σπίτι της εργασίας.

Ένας αναπληρωτής που υπηρετεί σε νησί ή απομακρυσμένη περιοχή μπορεί να πληρώνει:

Όταν ο καθαρός μισθός κυμαίνεται συχνά μεταξύ 900 και 1.100 ευρώ, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η εξίσωση δεν βγαίνει.

Σε πολλά νησιά οι εκπαιδευτικοί αναγκάζονται να δίνουν πάνω από το μισό εισόδημά τους μόνο για ενοίκιο.

Η αβεβαιότητα ως μόνιμη συνθήκη

Ο πραγματικά «βολεμένος» εργαζόμενος γνωρίζει πού θα βρίσκεται τον επόμενο χρόνο.

Χιλιάδες εκπαιδευτικοί δεν το γνωρίζουν.

Δεν ξέρουν:

• σε ποια πόλη θα εργάζονται,

• σε ποιο σχολείο θα τοποθετηθούν,

• αν θα χρειαστεί να μετακομίσουν ξανά,

• αν θα βρουν σπίτι,

• αν θα μπορέσουν να ζήσουν κοντά στην οικογένειά τους.

Η αβεβαιότητα αυτή δεν είναι περιστασιακή. Είναι μόνιμο χαρακτηριστικό της επαγγελματικής τους ζωής.

Η αόρατη φθορά

Υπάρχει και μια άλλη διάσταση που σπάνια συζητείται.

Η ψυχολογική φθορά.

Η συνεχής απομάκρυνση από τα παιδιά σου.

Η απουσία από οικογενειακές στιγμές.

Η αδυναμία να σχεδιάσεις τη ζωή σου μακροπρόθεσμα.

Η δυσκολία να δημιουργήσεις κοινωνικούς δεσμούς σε έναν τόπο από τον οποίο γνωρίζεις ότι πιθανότατα θα φύγεις σε λίγους μήνες.

Πρόκειται για μια συνθήκη που χιλιάδες εκπαιδευτικοί βιώνουν επί χρόνια, ακόμη και επί δεκαετίες.

Ποιος είναι τελικά ο «βολεμένος»;

Ο χαρακτηρισμός «βολεμένος» προϋποθέτει σταθερότητα, οικονομική ασφάλεια και προβλεψιμότητα.

Όμως η καθημερινότητα ενός μεγάλου μέρους των εκπαιδευτικών χαρακτηρίζεται από ακριβώς τα αντίθετα:

• μετακινήσεις,

• στεγαστική ανασφάλεια,

• οικονομική πίεση,

• επαγγελματική αβεβαιότητα,

• οικογενειακές θυσίες.

Κι όμως, παρά τις δυσκολίες, αυτοί οι άνθρωποι βρίσκονται κάθε πρωί στην τάξη.

Διδάσκουν, στηρίζουν, ενθαρρύνουν και εμπνέουν παιδιά που συχνά αγνοούν τις προσωπικές δυσκολίες που κουβαλούν οι δάσκαλοί τους.

Η αλήθεια πίσω από το στερεότυπο

Ίσως ήρθε η ώρα να εγκαταλείψουμε οριστικά το στερεότυπο του «βολεμένου καθηγητή».

Γιατί πίσω από αυτή τη φράση δεν βρίσκεται ένας εργαζόμενος που απολαμβάνει προνόμια. Βρίσκεται συχνά ένας άνθρωπος που ζει με μια βαλίτσα στο χέρι, μακριά από τους δικούς του ανθρώπους, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στο καθήκον, την οικογένεια και την επιβίωση.

Και αν υπάρχει κάτι που χαρακτηρίζει πραγματικά τη ζωή χιλιάδων εκπαιδευτικών στη σημερινή Ελλάδα, αυτό δεν είναι η βολή.

Είναι η διαρκής προσαρμογή, η αντοχή και η επιμονή να υπηρετούν το δημόσιο σχολείο, ακόμη κι όταν το προσωπικό κόστος είναι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι φαίνεται με μια πρώτη ματιά.