Κώστας Θεριανός

«Ένας διευθυντής μπορεί να διαλύσει μέσα σε λίγους μήνες σχέσεις εμπιστοσύνης που χρειάστηκαν χρόνια για να οικοδομηθούν»

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία από ένα σχολείο που αξίζει να συζητηθεί ως μελέτη περίπτωσης. Ένα σχολείο με δεμένο σύλλογο διδασκόντων, εκπαιδευτικούς που έκαναν τη δουλειά τους με συνέπεια, καλές σχέσεις με τους γονείς και μαθητές που συμμετείχαν δημιουργικά στη σχολική ζωή.

Ώσπου ήρθε ένας νέος διευθυντής.

Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, το κλίμα άλλαξε. Οι σχέσεις διαταράχθηκαν, δημιουργήθηκαν εντάσεις και η καθημερινότητα άρχισε να περιστρέφεται γύρω από ζητήματα διοίκησης και όχι εκπαίδευσης. Εκεί που υπήρχε συνεργασία εμφανίστηκε δυσπιστία. Εκεί που υπήρχε συνεννόηση άρχισαν οι αντιπαραθέσεις.

Όταν η διοίκηση γίνεται πρόβλημα

Στην Ελλάδα υπάρχουν έρευνες για τη σημασία της εκπαιδευτικής ηγεσίας, αλλά δεν διαθέτουμε επαρκείς εθνογραφικές μελέτες που να αποτυπώνουν σε βάθος πώς ασκείται καθημερινά η εξουσία μέσα στο σχολείο, πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις μεταξύ διευθυντών και εκπαιδευτικών και πώς μια σχολική κοινότητα μπορεί να οδηγηθεί από τη συνεργασία στη σύγκρουση.

Μια τέτοια ερευνητική προσέγγιση θα μπορούσε να αναδείξει και μια λιγότερο συζητημένη διάσταση της αξιολόγησης: πώς ένας θεσμός που υποτίθεται ότι αποσκοπεί στη βελτίωση της εκπαίδευσης μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μετατραπεί σε εργαλείο αυταρχικής διοίκησης. Όταν ο διευθυντής διαθέτει αξιολογικές αρμοδιότητες, η διαφωνία μαζί του κινδυνεύει να αποκτήσει συνέπειες που υπερβαίνουν την καθημερινή λειτουργία του σχολείου.

Ανάλογη είναι και η περίπτωση των διοικητικών αναφορών. Ένα θεσμικό μέσο, που υπάρχει για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προβλημάτων, μπορεί να μετατραπεί σε καθημερινό ρεπερτόριο απειλών. Η διαρκής επίκληση αναφορών, πειθαρχικών διαδικασιών και αξιολογικών συνεπειών δεν αποτελεί ένδειξη ισχυρής ηγεσίας. Αντίθετα, συχνά αποκαλύπτει αδυναμία διαχείρισης των καταστάσεων με παιδαγωγικά και ανθρώπινα μέσα. 

Όταν κάθε διαφωνία αντιμετωπίζεται με την απειλή διοικητικών κυρώσεων, η διοίκηση παύει να λειτουργεί ως παράγοντας συντονισμού και μετατρέπεται σε μηχανισμό εκφοβισμού. Η τυπική εξουσία υποκαθιστά την προσωπική επιρροή και ο φόβος επιχειρεί να πάρει τη θέση της εμπιστοσύνης.

Το σχολείο είναι οι άνθρωποί του

Η ιστορία αυτή δεν αποδεικνύει ότι τα σχολεία δεν χρειάζονται διευθυντές. Αναδεικνύει, όμως, ότι ένας διευθυντής μπορεί να διαλύσει μέσα σε λίγους μήνες σχέσεις εμπιστοσύνης που χρειάστηκαν χρόνια για να οικοδομηθούν.

Αναδεικνύει επίσης κάτι που συχνά παραβλέπεται στις συζητήσεις για τη διοίκηση και την αξιολόγηση: οι εκπαιδευτικοί δεν χρειάζονται διαρκώς κάποιον πάνω από το κεφάλι τους για να κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Ένας σύλλογος διδασκόντων με συνοχή, επαγγελματισμό και αίσθημα ευθύνης μπορεί να αντιμετωπίζει συλλογικά πολλά από τα προβλήματα της σχολικής ζωής.

Στο σχολείο της ιστορίας μας υπήρχαν ένας δεμένος σύλλογος διδασκόντων, εκπαιδευτικοί που αγαπούσαν τη δουλειά τους, ένας δραστήριος σύλλογος γονέων και καλά παιδιά.

Τι άλλο θέλει κανείς;

Ίσως μόνο έναν διευθυντή που να μην τα χαλάσει όλα αυτά.