Της Γιώτας Ιωαννίδου,  selidodeiktis

«Δεν ήρθε η μαμά μου. Και εγώ την περιμένω»…Πρόκειται για τη φράση της δεκαεξάχρονης λίγο πριν τη φυλάκισή της για το γνωστό επεισόδιο σε γυμνάσιο της Κυψέλης, που στοίχειωσε τα φετινά Χριστούγεννα. Η δεκατετράχρονη που τραυμάτισε, τι να περιμένει άραγε; Αδιάφορα τα ερωτήματα και οι απαντήσεις τους για τους τίτλους των ΜΜΕ. Εξάλλου τόσοι θάνατοι παρελαύνουν κάθε ημέρα στα δελτία ειδήσεων δίπλα στην απαξίωση της ανθρώπινης ζωής… Το θέμα είναι η «αυξανόμενη βία μεταξύ των ανηλίκων» που το κράτος οφείλει να τιθασεύσει λειτουργώντας είτε αμείλικτα είτε έστω με κάποια αίσθηση φιλανθρωπίας. Αλλά η βία είναι των ανηλίκων…

Τι κι αν οι ανήλικοι κατακλύζονται από βία, από τα πρώτα χρόνια που γνωρίζουν τον κόσμο. Στην οικονομία μαθαίνουν το «ο θάνατός σου η ζωή μου» και τα μαθήματα επιχειρηματικότητας τους διδάσκουν τον ανταγωνισμό ως υπέρτατη αξία. Οι πόλεμοι καθημερινά εκκαθαρίζουν λαούς για να πάρουν οι ισχυροί της γης ό,τι ορέγονται. Έτσι απλά ο Τραμπ διεκδικεί από την παραλία της Γάζας ως τα πετρέλαια της Βενεζουέλας, ενώ οι ευρωπαίοι ηγέτες μας συνηθίζουν στην εποχή των φερέτρων. Η βία εξορθολογίζεται ως δρόμος προς την αριστεία… Οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται πεδίο βίας και υποταγής, με τρανταχτά παραδείγματα τις γυναικοκτονίες και την παιδική κακοποίηση. Η έκφραση των ίδιων των συναισθημάτων αναβάλλεται βίαια από τον φόβο ματαίωσης. Η βία υποδεικνύεται ως άρρητος ή ρητός κανόνας επιβίωσης, μέσα σε μια κοινωνία με «σπασμένες φλέβες». Η αγάπη, η κατανόηση, η αλληλεγγύη, η ενσυναίσθηση θεωρούνται γνωρίσματα των αδύναμων…

Τα παιδιά δεν είναι εκ φύσεως βίαια. Τείνουν να επιστρέφουν τη βία που δέχονται τα ίδια. Είναι καθρέπτης της κοινωνίας. Προσαρμόζονται στο πλαίσιο βίας που το αστικό κράτος διαμορφώνει σε όλα τα πεδία. Και το κάνουν με αδιαμεσολάβητο, εκκωφαντικό τρόπο, προκαλώντας όποιον αρνείται να δει. Πάντα, διαχρονικά είναι «μη σεβαστικά» προς τις κοινωνικές συμβάσεις.

Σύμφωνα με τον Γιώργο Νικολαΐδη, ψυχίατρο, διευθυντή της Διεύθυνσης ψυχικής υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, η υπερβολή στην προβολή των ποσοστών νεανικής παραβατικότητας αποκρύπτει την ανάγκη να κατανοήσουμε ένα σημαντικό ποιοτικό στοιχείο. Την εκδήλωση μέσα από αυτή περισσής αναλγησίας και σκληρότητας απέναντι στον πόνο και την οδύνη που προκαλούν στον άλλο άνθρωπο. Σε αυτό επιδρούν, δύο σημαντικά στοιχεία της τρέχουσας συγκυρίας. Η βιωμένη υποκειμενική εμπειρία των σημερινών εφήβων αποτελείται από την αρχή της ζωής τους από επικείμενες απειλές και κινδύνους οικονομικής, υγειονομικής και γεωπολιτικής κρίσης με σχεδόν απούσα οποιαδήποτε εμπειρία θετικής ενατένισης προς ένα ατομικό ή συλλογικό μέλλον. Επίσης σε όλες τις κρίσεις η κυρίαρχη αφήγηση αναπαριστά τον άλλο άνθρωπο ως ανταγωνιστή και εν δυνάμει απειλή που πρέπει να παραμεριστεί.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η Θεώνη Κουφονικολάκου, βοηθός συνήγορος του πολίτη για τα δικαιώματα του παιδιού, καταγγέλλει το κράτος για «βαθιά υποκρισία μιας ανάρμοστης αυστηρότητας», καταδεικνύοντας την παντελή υποβάθμιση και έλλειψη κάθε κοινωνικής, ψυχολογικής, εκπαιδευτικής, οικονομικής, δικαστικής υποστήριξης των παιδιών και των οικογενειών τους. Το αποτέλεσμα είναι να καταλήγουμε σε μια κοινωνία που μαθαίνει να φοβάται τα παιδιά της, τα οδηγεί στο περιθώριο ως επικίνδυνα και τα αποτελειώνει σε κάποιο σωφρονιστικό ίδρυμα που διδάσκονται ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα και βία, ναρκοθετώντας κάθε προσπάθεια κοινωνικής επανένταξης.

Η εκπαίδευση βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο τέτοιων γεγονότων γιατί είναι πλέον από τους λίγους χώρους όπου τα παιδιά βρίσκονται στη δοκιμασία της συνύπαρξης και των σχέσεων μεταξύ τους. Η απογύμνωση του σχολείου από κάθε ικμάδα ζωής, συλλογικού πνεύματος και η προσαρμογή του σε έναν εξεταστικό, ανταγωνιστικό μαραθώνιο και μια διαδικασία δεικτών και τυποποιημένης αξιολόγησης για όλα και όλους, συντελεί στην επίταση της αδυναμίας του. Καθηγητές ντελίβερι σε πολυπληθείς τάξεις χωρίς περιθώριο δημιουργίας επιδραστικών σχέσεων. Μαθήματα κοινωνιολογίας και οποιασδήποτε μορφής τέχνης εκτός αναλυτικού προγράμματος. Ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί για τα προσχήματα, ένας για πέντε σχολεία και αναπληρωτές. Κοινωνικές υπηρεσίες των Δήμων υποστελεχωμένες και ανεπαρκείς. Την ίδια στιγμή που οι δάσκαλοι λείπουν, οι αστυνομικοί περισσεύουν και μέτρα επιτήρησης, αυταρχισμού και αυστηρών ποινών έρχονται να καλύψουν την ανυπαρξία πρόληψης και κινήτρων. Σε ένα κόσμο που μαθαίνει να ιεραρχεί τη δήθεν ασφάλεια πάνω από την κατανόηση και τη δικαιοσύνη.

Όπως υπογραμμίζει ο Μενέλαος Λουντέμης στο βιβλίο του Ένα παιδί μετράει τα άστρα, κάποια στιγμή «πρέπει να μάθουμε να τιμωρούμε την αιτία και όχι το αποτέλεσμα».

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 27-28 Δεκεμβρίου