Παναγιώτης Αργυρού - kosmodromio.gr

Ένα χιλιοπαιγμένο έργο με την ίδια πάντα σχεδόν πλοκή.

Σε προηγούμενο άρθρο μας αναλύσαμε μερικώς το πώς κρατικό έγκλημα στα Τέμπη και η συγκάλυψή του αποτελούν σύμπτωμα της διαχρονικής έλλειψης πολιτικής λογοδοσίας στην Ελλάδα και καταλήξαμε σε μια συσχέτιση της δεδομένης παθογένειας με την ιδεολογική ηγεμονία του λούμπεν σε πολιτικό, πολιτισμικό και αισθητικό επίπεδο όπως αυτή φαίνεται να παγιώνεται στα πενήντα και πλέον χρόνια της μεταπολίτευσης.

Με τη συγκάλυψη του εγκλήματος στα Τέμπη να είναι διαρκώς στην επικαιρότητα τώρα που ξεκίνησε με αναβολή και η πρώτη δίκη για την υπόθεση, κρίνουμε απαραίτητο να επιστρέψουμε σε μια νέα πτυχή της ίδιας παθογένειας. Την παντελή και προφανή συστημική αδυναμία να υπάρξει μια υποτυπώδης κάθαρση στο επαναλαμβανόμενο δράμα που ζει η ελληνική κοινωνία τα τελευταία πενήντα χρόνια με συνέπεια την πλήρη ασυλία πολιτικών προσώπων ακόμα και σε κραυγαλέα σκάνδαλα με κάθε είδους πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές προεκτάσεις.

Πρόκειται για ένα χιλιοπαιγμένο έργο με την ίδια πάντα σχεδόν πλοκή. Ξεσπά ένα σκάνδαλο που αφορά πολιτικά πρόσωπα του εκάστοτε κυβερνώντος σχήματος. Η αντιπολίτευση βρίσκεται στα κάγκελα χρησιμοποιώντας βαριές εκφράσεις. Η κυβέρνηση θα μιλάει για τις κλασικές και χρόνιες παθογένειες που πρέπει να αντιμετωπίσουμε, για εξυγίανση του κράτους, για κάθαρση των θεσμών και θα κατηγορεί την αντιπολίτευση για λαϊκισμό και εργαλειοποίηση ενός κατά άλλα κρίσιμου κοινωνικού προβλήματος «που απασχολούσε και επί των ημερών σας». Τα αριστερά κόμματα σε μια επίδειξη σαφούς ανώτερης πολιτικής στρατηγικής θα πουν ότι όλα αυτά είναι αναμενόμενα στα πλαίσια ενός ούτως ή άλλως εκμεταλλευτικού και άδικου συστήματος. Αν πρόκειται για σκάνδαλα διασπάθισης δημοσίου χρήματος μπορεί να ακουστεί και η λέξη «κλέφτες» μέσα στην ίδια τη Βουλή. Αν πρόκειται για παραμέληση της ανθρώπινης ζωής με αποτέλεσμα θύματα μπορεί να ακουστεί ακόμα και το «δολοφόνοι». Από κοντά και τα ΜΜΕ που επηρεάζει η κάθε πλευρά θα συνδράμουν το αντίστοιχο αφήγημα με διαφοροποιήσεις στις αποχρώσεις των κατηγοριών ανάλογα τη ροπή του κάθε μέσου στο κιτρινισμό ή τη δέσμευσή του «στον δρόμο της σοβαρής και υπεύθυνης δημοσιογραφίας».

Η συνέχεια προβλέψιμη. Δικαστικές έρευνες θα διαταχθούν με τυμπανοκρουσίες. Η κυβέρνηση θα ορκίζεται ότι η αλήθεια θα έρθει στο φως, η αντιπολίτευση θα καταγγέλλει διαρκώς αδιαφάνεια με λιγότερο ή περισσότερο εμφανείς υπαινιγμούς για συγκάλυψη. Μπορεί -σπανίως- να προκύψουν κοινωνικές διαμαρτυρίες με την εκπροσώπηση του τάδε ή του δείνα πολιτικού φορέα. Ο χρόνος θα κυλάει, υποθέσεις θα ξεχνιούνται και θα εμφανίζονται άλλες, η εξυγίανση και η κάθαρση θα αναβάλλονται μέχρι νεοτέρας (κάτι που διεξοδικά είχαμε αναλύσει εδώ). Και μετά, λίγο πριν την οριστική λήθη, η δικαιοσύνη θα αποφασίζει ότι δεν υφίσταται σκάνδαλο, οι εμπλεκόμενοι θα νιώσουν δικαιωμένοι και θα κατηγορούν τους πάντες ως σκευωρούς και θα είναι σαν μην υπήρξε ποτέ καν σκάνδαλο. Σαν να το φανταστήκαμε όλοι μαζί σε μια κρίση συλλογικής ψευδαίσθησης. Και η ζωή θα συνεχίζεται. Απλά όχι πάντα για όλους.

Πολιτειακή εκτροπή ή κανονικότητα;

Παρόλο που στην υπόθεση των Τεμπών είναι ηλίου φαεινότερο ότι παρατηρούμε την ίδια ιεροτελεστία και παρά το ότι λιγότερο ή περισσότερο γίνεται λόγος ακόμα και εντός Βουλής για συγκάλυψη κανένας πολιτικός φορέας δεν φαίνεται να θέλει να επιδείξει συνέπεια λόγων και έργων. Γιατί μια συγκάλυψη αυτού του μεγέθους σε ένα τέτοιο έγκλημα δεν μπορεί παρά να συνιστά ένα πράγμα: πολιτειακή εκτροπή. Γεγονός που αρκεί από μόνο του για να θέσει τη μόνη κατεύθυνση που μένει σε όποιον δεν θέλει να είναι και ο ίδιος μέρος της εκτροπής: την επίκληση στο άρθρο του Συντάγματος της Ελλάδος άρθρο 120 παρ. 4 που αναφέρει ρητά ότι «η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία».

Βία όμως είναι και η κρατική υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής οπουδήποτε κι αν αυτή γίνεται όπως κι αν αυτή γίνεται. Βία είναι και το κρατικό έγκλημα στα Τέμπη με τους 57 καταγεγραμμένους νεκρούς. Βία είναι η σύληση σορών που ανακατεύτηκαν με χώματα, μπάζα, συντρίμμια και αποδεικτικά στοιχεία εγκλήματος για να μεταφερθούν σε τρεις διαφορετικές τοποθεσίες και να παραμείνουν εκεί για πάνω από 12 μήνες. Βία είναι και η συγκάλυψη της αλήθειας και των εγκληματικών ευθυνών για να γλυτώσουν οι ισχυροί θύτες και να συνεχίσουν να υποτιμούν την ανθρώπινη ζωή μέχρι να χρειαστεί να συγκαλύψουν το επόμενο κρατικό έγκλημα.

Είναι δεδομένο ότι υπάρχει το ‘know-how’ για να καταγγελθεί πολιτειακή εκτροπή μέσα σε πλαίσια νομιμότητας. Τα πολιτικά κόμματα έχουν θεσμικές δυνατότητες αντίδρασης, όπως η αποχώρηση από το Κοινοβούλιο και η αποχή από όλες τις κοινοβουλευτικές εργασίες (κοινοβουλευτική απεργία), η καταγγελία της εκτροπής σε όλους τους διεθνής οργανισμούς που συμμετέχει η χώρα, η στήριξη οργανωμένων κοινωνικών κινημάτων και η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με το δικαστικό σώμα και τα σώματα ασφαλείας εφόσον αποδεικνύεται ότι η μεν πρώτη λειτουργεί ως μηχανισμός συγκάλυψης της εκτροπής και τα δεύτερα ως ασπίδα προστασίας της εκτροπής.  Το ερώτημα είναι γιατί δεν το κάνει αλλά μένει σε υπαινιγμούς ή σε ανέξοδες ρητορικές κορώνες που συνιστούν αν μη τι άλλο ξεκάθαρη ατολμία.

Στην περίπτωση των Τεμπών η ατολμία είναι τέτοια που η κοινοβουλευτική αντιπολίτευση δεν κάνει καν το βήμα να υποστηρίξει στο σύνολο της την πρόταση του Συλλόγου Συγγενών θυμάτων των Τεμπών για τη σύσταση Προανακριτικής Επιτροπής. Μια πρόταση που ζητά να διερευνηθούν ποινικές ευθύνες 11 πολιτικών προσώπων συμπεριλαμβανομένου του νυν πρωθυπουργού για μια σειρά από κατηγορίες που φτάνουν ως την εσχάτη προδοσία.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να ειπωθεί: αν είσαι πολιτικός παράγοντας και αναφέρεις τη λέξη συγκάλυψη σε ένα έγκλημα δείχνοντας προς την κυβέρνηση δεν έχεις άλλη επιλογή. Ή ξεστομίζεις τη λέξη εκτροπή και κάνεις επίκληση του συγκεκριμένου άρθρου του συντάγματος καλώντας σε ανένδοτο πολιτικό αγώνα για την αποκατάσταση της πολιτικής, συνταγματικής και δημοκρατικής τάξης, ή κενολογείς. Οτιδήποτε άλλο δεν είναι καν μεσοβέζικη πολιτική. Είναι μια σκηνοθετημένη κοινοβουλευτική μασκαράτα όπου δήθεν όλοι μαλώνουν μεταξύ τους αλλά στο τέλος τα βρίσκουν χάριν ανάγκης. Ποια είναι αυτή η ανάγκη; Η ανάγκη για πολιτική σταθερότητα.

Το modus operandi της μεταπολίτευσης

Κι εδώ ερχόμαστε στο κοινό συνδετικό νήμα που επιτρέπει τη μόνιμη επανεμφάνιση του ίδιου modus operandi σε όλα τα πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά σκάνδαλα της μεταπολίτευσης, το ταμπού της πολιτικής σταθερότητας και την υπόκλιση όλων των πολιτικών δυνάμεων του λεγόμενου δημοκρατικού τόξου σε αυτή τη μητέρα όλων των αναγκών.

Αν θεωρήσουμε τα τελευταία 50 χρόνια και την εποχή που χαρακτηρίζεται ως μεταπολίτευση ένα καινούργιο ιστορικό κύκλο που αξίζει να μελετηθεί αυτοτελώς θα πρέπει να ορίσουμε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της έναρξης αυτού του κύκλου. Η κυρίαρχη ιστορική αφήγηση μέχρι σήμερα αφορά την πτώση της χούντας και την επαναφορά της δημοκρατίας με καθοριστικό συντελεστή σε αυτήν την ιστορική διαδικασία την εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβρη του 1973. Χωρίς να θέλουμε να αμφισβητήσουμε το ηθικό πλεονέκτημα αυτής της πολύ σημαντικής εξέγερσης η ιστορική ακρίβεια επιτάσσει να θεωρήσουμε ως αφετηρία της μεταπολίτευσης την «εθνική τραγωδία» της Κύπρου: το στρατιωτικό πραξικόπημα της ΕΟΚΑ Β΄με τη βοήθεια της Χούντας των Αθηνών και την βίαιη κατάλυση της  νόμιμης προεδρίας του αρχιεπισκόπου Μακαρίου με αποτέλεσμα η Τουρκία ως εγγυήτρια δύναμη των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου το 1959 να επέμβει στρατιωτικά με πρόσχημα την προστασία του τουρκοκυπριακού πληθυσμού.

Τα γεγονότα αυτά τα οποία οδήγησαν στην στρατιωτική κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου, στην εκδίωξη του ελληνοκυπριακού πληθυσμού από την περιοχή και στην απαλλοτρίωση όλων των αντίστοιχων περιουσιών μαζί με όλες τις πράξεις βίας και εξόντωσης άμαχου πληθυσμού έθεσαν ένα πραγματικά υπαρξιακό δίλημμα για την δικτατορία των συνταγματαρχών: ή πόλεμο με την Τουρκία- ένα στρατηγικό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ στην ευαίσθητη περιοχή της νοτιανατολικής Μεσογείου και ταυτόχρονα το τελευταίο προκεχωρημένο φυλάκιο της ευρωατλαντικής συμμαχίας απέναντι στο «Σιδηρούν Παραπέτασμα» σε μια κρίσιμη καμπή του Ψυχρού Πολέμου με πολεμικά μέτωπα σε Ινδοκίνα και Μέση Ανατολή -ή παραίτηση μπροστά σε μια ενδεχόμενη ανεξέλεγκτη εσωτερική εξέγερση με πυρήνα το Κυπριακό.

Η παραίτηση λοιπόν της Χούντας δεν κατέστη εφικτή σε κάποιο εσωτερικό κίνημα αμφισβήτησης της αλλά χάρη στην αναγκαιότητα σταθεροποίησης της χώρας από ανεξέλεγκτα εσωτερικά γεγονότα τα οποία θα ήταν άγνωστο που θα οδηγούσαν, σίγουρα όμως μακριά από οτιδήποτε θα ήθελε η συμμαχία του ΝΑΤΟ για ευνόητους λόγους. Η ίδια αναγκαιότητα που επέβαλε την επιτακτικότατα αλλαγής καθεστώτος στην χώρα είναι και η ίδια αναγκαιότητα που υπέβαλλε και την  ελληνική εκδοχή του ιστορικού συμβιβασμού μεταξύ αστικών δυνάμεων  και αντικαπιταλιστικών κομμουνιστικών κομμάτων που έπαιξαν κρίσιμο ρόλο τόσο στο Β΄ Παγκόσμιο όσο και στο Ψυχρό Πόλεμο που ακολούθησε. Ένας ιστορικός συμβιβασμός όπου για αρχή δεν τον λέμε με το όνομα του αλλά του βρίσκουμε μια πιο ωραία λέξη που δε τσιγκλάει κανένα ακροατήριο και τον βαφτίζουμε Μεταπολίτευση.

Έναν συμβιβασμό που θεμελιώθηκε στην προκλητική ατιμωρησία πρωτοκλασάτων στελεχών της χούντας -ακόμα και των πλέων ειδεχθών βασανιστών- και στην απουσία οποιασδήποτε έστω προσχηματικής κάθαρσης του κρατικού μηχανισμού (lustration) από στελέχη με πρωταγωνιστικό ρόλο την εφταετία 1967-74. Το γεγονός επίσης ότι ο φάκελος της Κύπρου παρέμεινε κλειστός για δεκαετίες χωρίς καμία απόδοση ποινικής ευθύνης για τα τότε γεγονότα καθιστώντας το ένα ζήτημα ταμπού που δεν έπρεπε ποτέ να ανοίξει, αποτελεί μέρος του ίδιου ιστορικού συμβιβασμού παράγοντας ένα ισχυρότατο τετελεσμένο που αποτέλεσε και το ισχυρότερο τμήμα του DNA της μεταπολίτευσης.

Τίποτα από όλα αυτά δεν θα ήταν δυνατό χωρίς κάποια συμφωνία κάτω από το τραπέζι η οποία προφανώς στηρίχθηκε σε μια πολιτική κατευνασμού θέτοντας ως προτεραιότητα -τι άλλο- τη σταθερότητα της χώρας στη νέα εποχή ως εκκίνηση  μια νέας κανονικότητας χωρίς ειδικά καθεστώτα εξαίρεσης, χωρίς διώξεις, εξορίες, βασανιστήρια, φυλακές και εκτελεστικά αποσπάσματα. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου που τα θεμέλια αυτή της κανονικότητας  κλήθηκε να τα βάλει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής της παλιάς ΕΡΕ  και αρχιτέκτονας του μετεμφυλιακού κράτους εξαίρεσης.

Φυσικά απέναντι σε αυτή την πολιτική κατευνασμού υπήρξαν και τα ανάλογα αντισταθμιστικά μέτρα: νομιμοποίηση της Αριστεράς, κατάργηση της μοναρχίας, θέσπιση του νέου Συντάγματος το 1975. Με την προϋπόθεση φυσικά να μην τεθεί ποτέ ζήτημα ρήξης με το βαθύ κράτος και με την παγιωμένη ατιμωρησία απέναντι στις  δομικές παθογένειες της κρατικής εξουσίας. Μια πολιτική που στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης μπορεί να συνοψιστεί  και στο περίφημο «Καραμανλής ή τανκς».

Από πολύ νωρίς φάνηκε λοιπόν ότι σε αυτή τη νέα κατάσταση δεν είναι όλοι οι πολιτικοί παίχτες ισότιμοι και ότι κάποιος έχει και το μαχαίρι και το καρπούζι όντας διαρκώς σε θέση να εκβιάζει παίζοντας το χαρτί της πολιτικής σταθερότητας στο όνομα της οποίας όλα επιτρέπονται. Αν αυτή η πολιτική κατευνασμού λοιπόν λειτούργησε ως μηχανισμός προστασίας της νέας πολιτικής κατάστασης από μια ενδεχόμενη ενεργοποίηση του βαθέος κράτους και μια πιο ενεργή εμπλοκή του στην πολιτική ζωή στα πρώτα βήματα της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας, σήμερα παραμένει ως δαμόκλειος σπάθη που κρέμεται ακόμα πάνω από την κοινωνία απλά δεν διατυπώνεται πλέον τόσο ανοιχτά.

Στις κρίσιμες περιπτώσεις πολιτικών σκανδάλων που κανονικά θα έπρεπε να γυρίσουν τον κόσμο ανάποδα είναι αυτή η δικλίδα που εξασφαλίζει ότι καμία πολιτική δύναμη δε θα επιδιώξει μια πραγματική πολιτική ρήξη αλλά θα παραμείνει σε λεονταρισμούς και λεκτικούς βερμπαλισμούς χωρίς κανένα άλλο αντίκρισμα πέρα από την πολιτική φθορά του εκάστοτε κυβερνόντος σχήματος και την ενδεχόμενη αποτύπωση της σε κάποια επόμενη εκλογική διαδικασία. Εξαίρεση ίσως να αποτελεί η ανίερη πολιτική συμμαχία του «βρώμικου ΄89» για το σχηματισμό κυβέρνησης ειδικού σκοπού με στόχο τη σύσταση ειδικού δικαστηρίου ενάντια της τότε κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ.

Ωστόσο ακόμα και τότε συγκεκριμένες πολιτικές δοσοληψίες προέκριναν την αναγκαιότητα της πολιτικής σταθερότητας έναντι οποιασδήποτε ουσιαστικής απόδοσης πολιτικών ευθυνών για το τότε σκάνδαλο Κοσκωτά και τα διαδοχικά σκάνδαλα υποκλοπών που βάρυναν πρώτα την κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ και ύστερα την κυβέρνηση της ΝΔ με αποτέλεσμα παρά την μακρά περίοδο σκανδαλολογίας 1989-1994 να μην υπάρξουν ποινικές ευθύνες εναντίον πρωθυπουργών της περιόδου.

^{Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Ζήλος}

Επιστρέφοντας στο σήμερα και στα Τέμπη βλέπουμε ότι όποιος αμφισβητεί τη δικαιοσύνη και το έργο της είναι λαϊκιστής, ψεκασμένος,  προβοκάτορας κοινωνικών εντάσεων, «οπαδός της κοινωνικής ζούγκλας». Το κυβερνητικό αφήγημα ναρκοθετεί με τέτοιο τρόπο το έδαφος ώστε κάθε φωνή που μιλάει για συγκάλυψη να μπορεί ακόμα και να κατηγορηθεί για «αθέμιτη επιρροή» ή «πίεση» ή «απειλή» και ίσως κάποια στιγμή ακόμα και για διέγερση σε στάση κατά της πολιτείας ακόμα κι αν είναι εμπειρογνώμονες εθνικών οργανισμών ή διορισμένοι από τους συγγενείς των θυμάτων. Δεν προκαλεί καμιά εντύπωση επομένως η εκκωφαντική αδράνεια της αντιπολίτευσης, η οποία δε μπορεί ούτε να συρθεί αποτελεσματικά πίσω από τον Σύλλογο Συγγενών των Θυμάτων με αποτέλεσμα να μένει ο μοναδικός φορέας που ανοίγει ουσιαστικό μέτωπο με τη Δικαιοσύνη σε ένα κοινωνικό πρόβλημα που έχει κινητοποιήσει εκατομμύρια πολιτών με αίτημα τη πλήρη διερεύνηση αυτού του εγκλήματος.

Είτε πρόκειται για φόβο απέναντι στο βαθύ κράτος είτε για σιωπηλή αποδοχή της κατάστασης ως αναπόδραστης, είτε εν τέλη για συμφωνία κυρίων σε ένα πολιτικό παιγνίδι που θυμίζει στημένη παρτίδα πόκερ, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Οι λέξεις αποδυναμώνονται μέχρι να χάσουν εντελώς το νόημα τους και ο καταγγελτικός πολιτικός λόγος όσο αιχμηρός κι αν είναι να παραμένει μια απλή  άσκηση ύφους χωρίς κανένα αντίκρισμα. Γιατί η σημερινή εικόνα της Δικαιοσύνης και η συγκάλυψη των Τεμπών δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, ούτε παροδικό σύμπτωμα. Είναι προϊόν της ιστορικής και θεσμικά εγγεγραμμένης «ιδρυτικής αμαρτίας» της ίδιας της μεταπολίτευσης. Κατά αυτόν τον τρόπο η αδράνεια απέναντι στην πολιτειακή εκτροπή που παρατηρούμε στην υπόθεση των Τεμπών δεν συνιστά δειλία αλλά συμβολαιοποιημένη αποδοχή της κανονικότητας που θεμελιώθηκε ατιμώρητα πενήντα χρόνια πριν.

Μένει να δούμε αν αυτό το κρατικό έγκλημα και η προκλητική του συγκάλυψη θα κάνουν κάποια διαφορά και αν θα καταφέρουν να ανατρέψουν αυτήν την πολιτική κατευνασμού αλλάζοντας τις προτεραιότητες αυτή τη φορά ιεραρχώντας την κοινωνική δικαιοσύνη πάνω από την πολιτική σταθερότητα.