• Αργυράδες - Κέρκυρας
  • Thursday , Feb 1 , 2018

Περιφέρεια Ιονίων Νήσων

Η τερατώδης αγγλική βία στα Επτάνησα με τα μάτια και την πένα του Φρανσουά Λένορμαν

May 21, 2021 447

 

Γράφει ο Πέτρος Κόρφης

Αν ο Καρλ Μαρξ με το ευρύτερα γνωστό πια άρθρο του το 1859 για τα Ιόνια Νησιά σε εφημερίδα της Νέας Υόρκης με εκατοντάδες χιλιάδες αναγνώστε και στις δύο όχθες του Ατλαντικού είναι, λόγω της φήμης του, ο πιο διάσημος Ευρωπαίος απ' όλους όσοι ύψωσαν τη φωνή τους για να καταγγείλουν στη διεθνή κοινή γνώμη την καταπίεση των προγόνων μας στα αγγλοκρατούμενα Επτάνησα την περίοδο της υποτιθέμενης βρετανικής «Προστασίας», κάθε άλλο παρά μικρότερη ήταν η συμβολή ενός σπουδαίου Γάλλου διανοούμενου.

Φρανσουά Λένορμαν, το όνομά του. Με αρκετά πιο συντηρητικές πολιτικές απόψεις, μα εξίσου θερμός, τολμηρός, φλογερός υποστηρικτής των δικαίων του λαού των Ιονίων Νήσων στην Ευρώπη, είναι ο μακράν σημαντικότερος, πολυγραφότερος κι εγκυρότερος Ευρωπαίος μάρτυρας των βρετανικών φρικαλεοτήτων και κήρυκας της ακατάβλητης γενναιότητας και της θέλησης των προγόνων μας για την ένωση των Εφτά Νησιών με την υπόλοιπη, ελεύθερη Ελλάδα.

Είναι απίστευτο, φίλες και φίλοι, πόσα έγραψε, πόσα αποκάλυψε στην Ευρώπη, πόσα έφερε στο φως εκείνα τα χρόνια ο Φρανσουά Λένορμαν, που μια προτομή του κανένα πλούσιο «Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς», σαν αυτό που εμάθαμε από την καλή και την ανάποδη τις τελευταίες ημέρες, δεν εφιλοτιμήθηκε ακόμη να φτιάξει. Αυτός, ο Φρανσουά Λένορμαν, όπως έχει επικρατήσει να αποδίδουμε στην Ελλάδα το επίθετό του, αντί Λενορμάν, ήταν ο καλύτερος πρεσβευτής των δικαίων του λαού μας στην Ευρώπη, σε μια περίοδο που «παιζόταν» για τα καλά η υπόθεση της αποτίναξης του βρετανικού ζυγού από τα Επτάνησα και η ένωσή μας με την Ελλάδα.

Οπαδός της διακρατικής συνεργασίας Γαλλίας-Βρετανίας και ιδεολογικά τοποθετημένος μάλλον στο συντηρητικό στρατόπεδο της εποχής ήταν, σύμφωνα με ορισμένες πηγές, ως πνευματική και πολιτική προσωπικότητα. Ήταν αντίθετος ίσως και προς το ιταλικό δημοκρατικό κίνημα των οπαδών του Μαντσίνι, που όχι λίγοι τους είχαν καταφύγει κυνηγημένοι στα Επτάνησα και αρκετοί έτυχαν της υποστήριξης του κύκλου του Διονύσιου Σολωμού στην Κέρκυρα. Ακριβώς όμως για τους λόγους αυτούς, η εγκυρότητα των θέσεών του πολύ δύσκολα μπορούσε να αμφισβητηθεί. Αν οι επτανησιακές καταγγελίες αντιμετωπίζονταν συχνά ως υπερβολικές και οι θέσεις του Μαρξ για την κατάσταση στα Επτάνησα γίνονταν επιφυλακτικά δεκτές στον κυρίαρχο ευρωπαϊκό Τύπο, λόγω της επαναστατικής φιλοσοφίας του και της πάγιας τοποθέτησής του στο πλευρό των λαών που αγωνίζονταν για τα δίκαιά τους, οι απόψεις του Λένορμαν συναντούσαν, όπως ήταν φυσικό, μεγαλύτερη απήχηση σε ευρύτερο ίσως κοινό.

 

Για έναν ακόμη, ακαταμάχητο λόγο. Γιος του εικονιζόμενου Γάλλου αρχαιολόγου και ερευνητή-μελετητή της αρχαίας ελληνικής τέχνης Σαρλ Λένορμαν που πέθανε στην Αθήνα το 1859 και το όνομά του έχει δοθεί σε λεωφόρο της Αθήνας, ο γεννημένος στο Παρίσι το 1837 Φρανσουά Λένορμαν, αρχαιολόγος και ιστορικός της τέχνης σαν τον πατέρα του, μα συνάμα και ιστορικός και ανθρωπολόγος, συγκέντρωσε στα ίδια τα Επτάνησα τις γνώσεις του γι' αυτά.

Από «πρώτο χέρι».

Αν ο Μαρξ στο Λονδίνο εβασίστηκε για τις κρίσεις του σε επτανησιακές πηγές εκ του μακρόθεν, καθώς και σε «βγαλμένες» από τα βρετανικά αρχεία πηγές για να μας τείνει αλληλέγγυα το χέρι, ο Λένορμαν την ίδια χρονική περίοδο ήρθε από την Αθήνα στα νησιά μας. Συνέγραψε το διεθνώς σημαντικότερο ίσως ανεξάρτητο, μη επτανησιακό και μη βρετανικό, ιστορικό κείμενο-ντοκουμέντο για τη βρετανική βία στα νησιά μας.

Εμίλησε με τους προγόνους μας.

Έγραψε από τα χείλη τους αυτά που ετράβαγαν.

Αναζήτησε επιτόπιες πηγές στοιχείων και -για να παραφράσουμε κάπως τα λόγια του εξαίρετου Κερκυραίου δημοκράτη φιλόλογου Γιώργου Π. Στεριώτη που το 1961 μετέφρασε κάποια από τα κείμενά του για λογαριασμό των «Κερκυραϊκών Χρονικών» του έτους 1962- το ανθρωπιστικό, ουμανιστικό πολιτικό πνεύμα του επαναστάτησε.       

Ως «τίμιο τέκνο της Γαλλίας» εκάθησε κι έγραψε κι εδημοσίευσε, μεταξύ άλλων, μια μακροσκελέστατη αναφορά-καταγγελία προς το υπουργείο Εξωτερικών του βρετανικού Στέμματος. «Στα Εφτάνησα είδε τις καταπιέσεις του πληθυσμού από τους προστάτες του, είδε τους διωγμούς που δοκίμαζαν όσοι δεν παραδέχονταν αδιαμαρτύρητα να είναι υποτελείς μιας μεγάλης δύναμης, προτιμώντας να είναι πολίτες ενός μικρού και αδύνατου μα λεύτερου κράτους, είδε τον οικονομικό μαρασμό στον οποίο η κακή Αγγλική διαχείριση είχε καταδικάσει αυτό το λαό, τον άξιο για καλλίτερη μεταχείριση, και δε βάσταξε», συμπέρανε ο Γ. Π. Στεριώτης. «Η αγανάκτηση του τίμιου ανθρώπου έβρασε μέσα του».

Ήταν «τερατώδης» σύμφωνα με τον Φρανσουά Λενορμαν και το γράμμα του προς τον λόρδο υπουργό Εξωτερικών και μετέπειτα πρωθυπουργό της Βρετανίας John Russel με τον τίτλο «Η Διοίκηση των Νησιών του Ιονίου», φίλες και φίλοι, η βία και η λεηλασία που αντιμετώπισαν οι πρόγονοί μας από τους τοποτηρητές του βρετανικού Στέμματος.

Σαν να 'ξερε μάλιστα, θα 'λεγε κανείς, ότι 150 χρόνια μετά θα βρεθούν Έλληνες ιστορικοί αναλυτές να διδάσκουν τα παιδιά μας ότι η ένωση των νησιών μας με την Ελλάδα δήθεν ήταν δώρο του βρετανικού Θρόνου στην Ελλάδα, σημείωνε ότι με την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί «καταντά αδύνατο στη Βρεττανική Κυβέρνηση (...) να διατηρήση στα Ιόνια νησιά, παρά τη θέληση του λαού και τις αποφάσεις της βουλής, τη δεσποτική εξουσία που η Αγγλία ασκεί εκεί εδώ και 45 χρόνια με τ' όνομα της Προστασίας, και την αφόρητη διαχείριση που βαραθρώνει αυτή την όμορφη χώρα». Όπως εξηγούσε, «τα πραγματικά γεγονότα πρέπει να βγουν στο φως». 

 

Με στοιχεία τον κατηγορούσε, μεταξύ άλλων, για μια πολύ λίγο σωσμένη στη συλλογική μνήμη εξέγερση στην εικονιζόμενη Ζάκυνθο γύρω στα 1850: «Όταν μια αιματηρή σύρραξη που την προκάλεσαν οι Βρεττανοί στρατιώτες ξέσπασε στη Ζάκυνθο, εξουσιοδοτήσατε τον Λόρδο Αρμοστή να κηρύξη, όταν θα έκρινε σκόπιμο, το στρατιωτικό νόμο σ' όλη την έκταση της Επτανήσου και να πνίξη στο αίμα με την πιο άγρια καταπίεση, όπως στα 1849, την εκδήλωση των φρονημάτων», καθώς στην Κέρκυρα οι Ριζοσπάστες της Ιονίου Βουλής είχαν καταθέσει ψήφισμα για την ένωση των νησιών και ο Βρετανός αρμοστής «ανέβαλε τις εργασίες της βουλής για έξη μήνες». 

Του έγραφε του Βρετανού υπουργού Εξωτερικών:

«Με κάποια στενοχώρια βέβαια και με μεγάλη συστολή, απευθύνομαι, νέος άνθρωπος άγνωστος, σ' έναν πολιτικό σας και σας, που άπρισαν τα μαλλιά του από τις έγνοιες της κυβέρνησης, και δικαιολογημένα ξακουστό. Χρειάστηκε για να τ' αποφασίσω το θάρρος που δίνει το πάθος να υπερασπίσω την παραγνωρισμένη και παραμορφωμένη αλήθεια. Δε θα τολμούσα βέβαια να το κάνω αν επρόκειτο ν' αντιτάξω στα λόγια σας πολιτικές κρίσεις. Θα εκθέσω όμως αποκλειστικά σ' αυτό μου το γράμμα γεγονότα και για να παρουσιάση κανείς γεγονότα δε χρειάζεται νάναι πολιτικός. Αρκεί νάναι τίμιος».

Η έρευνά του τον εσυγκλόνισε:

«Πριν ακόμα υπάρξη μια μικρή γωνιά γης ελεύθερης, που ωνομάστηκε Βασίλειο της Ελλάδας, πόσο αίμα δεν αναγκάστηκε να χύση ο Sir Tomas Maitland για να κάμη τους κατοίκους των 7 νησιών να δεχτούν τη μετατροπή της Αγγλικής Προστασίας σε πραγματική και τυραννική κυριαρχία; Αν η Μεγάλη Βρεττανία λησμόνησε αυτά τα γεγονότα που τα παραδέχεται η Ιστορία, ας ρωτήση τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλωνιά. Δεν θα της απαντήσουν μόνο οι άνθρωποι, αλλά και οι ίδιοι οι βράχοι, που τόσον καιρό έμειναν φορτωμένοι με τ' άταφα πτώματα όσων μαρτύρησαν την ολέθριαν αυτή εποχή (...) Ύστερ' από λίγα χρόνια ξέσπασε ο αγώνας για την Ελληνικήν Ανεξαρτησία. Πόσο πάλι αίμα τότε για δεύτερη φορά δεν αναγκάστηκε να χύση ο ίδιος ο Θωμάς Maitland για να πνίξη την ακατάσχετη ροπή της κοινής γνώμης που ξεσήκωναν στα Επτάνησα οι κρότοι του πολέμου που ο αέρας έφερνε από τη γειτονική στεριά, για να 'μποδίση τους επτανήσιους να υποστηρίξουν τ' αδέρφια τους του Μωρηά και της Ηπειρωτικής Ελλάδας στην προσπάθεια της εθνικής απελευθέρωσης; Και εν τούτοις, μ' όλες τις εκτελέσεις, τις εξορίες, τις φυλακίσεις, τις δημεύσεις που χρησιμοποίησε ο Λόρδος Ύπατος Αρμοστής, μεγάλη και δοξασμένη στάθηκε η συμμετοχή των Ιονίων σ' αυτό τον αγώνα που προκάλεσε τη συμπάθεια ολόκληρης της Ευρώπης».

Ο Φρανσουά Λένορμαν αναφέρεται με  ονοματεπώνυμα σε, ας το πούμε με αλφαβητική σειρά, Ζακύνθιους, Κερκυραίους, Κεφαλονίτες, Λευκαδίτες και άλλους Επτανήσιους προγόνους μας αγωνιστές-ήρωες που υπέφεραν τα πάνδεινα, ειδικότερα τις δεκαετίες 1840 και 1850, στον αγώνα τους για τις ελευθερίες, τα δικαιώματα και ένα φωτεινό μέλλον του λαού μας, ενωμένου με τον υπόλοιπο ελληνικό λαό.

Τέτοιαν ημέρα, χαρμόσυνη, δεν θέλουμε να κουράσουμε με γεγονότα λεπτομερή και στοιχεία πολλά που παραθέτει στο συγκλονιστικό δεκάδων σελίδων κείμενό του ο Φρανσουά Λένορμαν και που, δυστυχώς, το όνομά του και το έργο του δεν ξανακούστηκε στα Επτάνησα, εξ όσων γνωρίζουμε, μετά το σχετικό δημοσίευμα του 1962 σ' εκείνα τα πολλά χρόνια τώρα δυσεύρετα πια «Κερκυραϊκά Χρονικά» του Κώστα Δαφνή.