«Θα μας πεινάσετε, θα μας κάψετε, θα μας σκοτώσετε, αλλά δεν θα μας νικήσετε, Είμαι εδώ μόνος. Αλλά η Ελλάδα ολόκληρη ακολουθεί».

Μαθιός Πόταγας

Ο σπουδαίος αγωνιστής Μανώλης Γλέζος συνήθιζε να λέει ότι ο πρώτος αντιστασιακός στην Ελλάδα ήταν ο 17χρονος μαθητής Μαθιός Πόταγας.

Σαν σήμερα, στις 2 Μαΐου 1941, οι Ναζί σκότωσαν τον 17χρονο Μαθιό Πόταγα, τον πρώτο Έλληνα που αντιστάθηκε στους εισβολείς. Μια άγνωστη σελίδα στην ιστορία της Αντίστασης του λαού μας ενάντια στους κατακτητές.  

Το ημερολόγιο έδειχνε Κυριακή 6 Απριλίου 1941, όταν οι Γερμανοί εισβάλουν στην Ελλάδα από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα  και η προέλαση των Γερμανών υπήρξε ραγδαία, με την κατάρρευση και του μετώπου της Αλβανίας. Έως τις 30 Απριλίου είχε καταληφθεί ολόκληρη η ηπειρωτική Ελλάδα και η χώρα βρέθηκε υπό τριπλή κατοχή: γερμανική, ιταλική και βουλγαρική.

Σχεδόν ταυτόχρονα με την πλήρη κατάληψη της Ελλάδας άρχισαν και οι πρώτες πράξεις αντίστασης. Άλλες μικρές και συμβολικές, άλλες μεγαλύτερες και σαφώς πιο επικίνδυνες.

Πολλοί θεωρούν πως η πρώτη σημαντική αντιστασιακή πράξη που έγινε στην Ελλάδα ήταν το κατέβασμα της γερμανικής σημαίας στην Ακρόπολη από τον Μανώλη Γλέζο και τον Λάκη Σάντα. Στην πραγματικότητα, ωστόσο η  πρώτη είχε γίνει μερικές ημέρες νωρίτερα. Όπως δήλωσε ο Μανώλης Γλέζος «Δεν είμαστε εγώ και ο Λάκης οι πρώτοι παρτιζάνοι της Ευρώπης, o πρώτος ήταν ήταν ο Μαθιός Πόταγας!».

Νωρίς το απόγευμα της 2ας Μαΐου 1941, οι Ναζί προελαύνουν στην Αρκαδία. Έξω από τη Βυτίνα με κατεύθυνση προς τα Λαγκάδια και στη γέφυρα Κουτρουμπή, απ' όπου περνούσε η φάλλαγα με τους στρατιώτες της Βέρμαχτ, τους περίμενε ένα 17χρονο παιδί.

Ήταν ο Μαθιός (Ματθαίος) Πόταγας. Ήταν μαθητής στο Βαρβάκειο και διέμενε στην Αθήνα αλλά λόγω της εισβολής των Γερμανών είχε παραμείνει στην ιδιαίτερη πατρίδα του.

Όταν η φάλαγγα των Γερμανών έφτασε κοντά στο σημείο που βρισκόταν ο Πόταγας σύμφωνα με μια εκδοχή στέκεται σε ένα βράχο στη γέφυρα Κουτρουμπή και όρθιος αδειάζει από σφαίρες το παλιό όπλο του πάτερα του στα σίδερα των γερμανικών αυτοκίνητων.  Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες στεκόταν πάνω σε ένα μεγάλο βράχο προκειμένου να τον δουν οι Γερμανοί,  σήκωσε το χέρι του και τους έκανε νόημα να σταματήσουν την πορεία τους.

Προφανώς σαστισμένοι οι Γερμανοί σταμάτησαν. Τότε ήταν που ο 17χρονος Μαθιός Πόταγας τους φώναξε:

«Θα μας πεινάσετε, θα μας κάψετε, θα μας σκοτώσετε, αλλά δε θα μας νικήσετε. Είμαι εδώ μόνος. Αλλά η Ελλάδα ολόκληρη ακολουθεί».

Ο ναζί αξιωματικός μόλις ο μεταφραστής του μετέφρασε τα λόγια του νεαρού ήρωα πυροβόλησε τον Μαθιό Πόταγα ο οποίος σωριάστηκε αιμόφυρτος στο έδαφος. Στη συνέχεια διέταξε τους στρατιώτες να του συνθλίψουν το κεφάλι με μια πέτρα συμβολικά για τον τρόπο που σκεπτόταν ο νεαρός ήρωας. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή ο επικεφαλής της ναζιστικής φάλαγγας διέταξε τον οδηγό του οχήματός του να περάσει πάνω από τον 17χρονο μαθητή παρά το γεγονός ότι εμφανώς ήταν νεκρός μετά τη ριπή που δέχθηκε λίγες στιγμές νωρίτερα! Με θηριωδία, του συνθλίβουν το κρανίο με τις μπότες τους, για να δώσουν ένα «μάθημα» στο χωριό.

Το θέμα γι' αυτούς δεν ήταν μόνο να τον σκοτώσουν. Ηταν να σβήσουν το παράδειγμά του. Να διαγράψουν αυτό που συνέβη. Απέτυχαν όμως. Και απέτυχαν, γιατί ο νεαρός Μαθιός δεν έμεινε ως ο «πρώτος αντιστασιακός». Ο μικρός Δαυίδ με την πέτρα του, αν και δεν κατάφερε να σκοτώσει τον Γολιάθ του ναζισμού, κατάφερε να γίνει το σύμβολο μιας γενιάς που δεν πρόλαβε να ενηλικιωθεί.  Ο θάνατός του είναι βίαιος, αλλά το μήνυμά του ισχυρότερο από κάθε βόμβα. Ο Μαθιός είχε μόλις δώσει το παράδειγμα της πρώτης πράξης αντίστασης.

Υπάρχουν δύο ή τρεις εκδοχές σχετικά με το τι προηγήθηκε της εκτέλεσης του Πόταγα. Μία από αυτές λέει πως ο Πόταγας όταν έμαθε πως φτάνει προς το χωριό του το κομβόι με τους Γερμανούς άρπαξε ένα μικρό μασούρι δυναμίτιδας και ένα όπλο που είχε ο πατέρας του και πήγε να συναντήσει τον θάνατο. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο Μαθιός Πόταγας, πρώτα σταμάτησε τη στρατιωτική φάλαγγα, φώναξε τα λόγια που αναφέρθηκαν νωρίτερα και στη συνέχεια επιτέθηκε στους Γερμανούς.

Η Ελένη Πόταγα αδελφή του Μαθιού σε ένα παλιό αφιέρωμα στην εφημερίδα «Το Βήμα» αναφέρει:

«Ο Μαθιός ήταν δεινός σκοπευτής με δικό του ελαφρό όπλο. Εκείνη την στιγμή όμως δε χτύπησε κανέναν. Άρα δεν πήγε να σκοτώσει έναν-δυο Γερμανούς. Μιλώντας όμως ήθελε να δηλώσει κάτι. Για να υπογραμμίσει δε τη σοβαρότητα της δήλωσής του, ήταν διατεθειμένος να προσφέρει την ίδια του τη ζωή. Με τον τρόπο αυτόν έδειχνε ότι η ελευθερία είναι για τον άνθρωπο κάτι αναγκαίο, κάτι σεβαστό, κάτι ιερό. Τα λόγια του ήταν προφητεία και αναγγελία συγχρόνως. Οι κατακτητές, αναγνωρίζοντας την αλήθεια και τον κίνδυνο που έκρυβαν τα λόγια αυτά, τον σκότωσαν με τρόπο άγριο» .

Αξιοσημείωτη τέλος είναι και η μαρτυρία του Χρήστου Κουτσούγερα, που παρουσιάζει τον το τρόπο που διαδραματίστηκαν τα γεγονότα εκείνης της ημέρας:

«Ένα παιδί 18 χρονών στην Βυτίνα ο Ματθαίος Πόταγας συγχρόνως σχεδόν, λες και είχαν συνεννοηθεί με το Σάντα και τον Γλέζο που κατεβάσανε την σημαία από την Ακρόπολη, αυτό το παιδί των 18 χρόνων στην Βυτίνα δεν μπορούσε να συμβιβαστεί στην ιδέα ότι η πατρίδα υποδουλώθηκε, ότι θα ζει σκλάβος. Και κατάμονος μόνος χωρίς να είναι οργανωμένος πουθενά, ούτε είχε παρέα, πήρε το πιστόλι του πατέρα του το γέμισε και πήγε στην θέση Κουτρουμπή αφού έμαθε, μαθεύτηκε στην Βυτίνα ότι θα περάσουν οι Γερμανοί, πήγε στην θέση Κουτρουμπή σε ένα βράχο στην στροφή του δρόμου και όρθιος ο Ματθαίος Πόταγας μόλις ήρθαν οι Γερμανοί άδειασε το πιστόλι στα σιδερένια αυτοκίνητα των Γερμανών. Τι να έκανε δηλαδή. Σταματήσανε οι Γερμανοί, κάνουν μία κυκλική κίνηση, το πιάσανε το παιδί και του λιώσανε το κεφάλι στο σημείο εκείνο που διάλεξε να στήσει την ενέδρα. Αυτό έκανε ο Ματθαίος Πόταγας»

Στην πραγματικότητα ο Μαθιός Πόταγας ήταν ο πρώτος αντιστασιακός που έπεσε νεκρός στην Ελλάδα. Ο ίδιος ο Μανώλης Γλέζος έχει γράψει στο βιβλίο του «Εθνική Αντίσταση 1940 -1945»: «Το μεσημέρι της 2ας Μαΐου 1941, ο 17χρονος μαθητής της Ε΄ Γυμνασίου του Βαρβακείου από τη Βυτίνα, Μάθιος Πόταγας, πετάχτηκε άοπλος στη μέση του δρόμου, ύψωσε το χέρι και φώναξε στη φάλαγγα των αρμάτων μάχης των ναζί που έφτασαν στη γέφυρα Κουτρουμπή, στο δημόσιο δρόμο, που περνούσε έξω από τη Βυτίνα: “Σταθείτε. Δεν θα μας σκλαβώσετε. Είμαι εδώ μόνος. Αλλά η Ελλάδα ολόκληρη ακολουθεί”. Έκπληκτος ο διοικητής της φάλαγγας, ρώτησε το διερμηνέα, τι λέει αυτό το παιδί. Όταν ο διερμηνέας του εξήγησε, ο διοικητής με το αυτόματό του σκότωσε τον Πόταγα. Αλλά δεν έφτανε στον ναζί αξιωματικό μόνον ο θάνατος. Διέταξε τους στρατιώτες του και με έναν ογκόλιθο συνέθλιψαν το κεφάλι του νέου που τόλμησε να υψώσει το ανάστημά του απέναντι στο Γ΄ Ράιχ και το στρατό του…».

Σήμερα στη Βυτίνα Αρκαδίας υπάρχει ένα ορειχάλκινο άγαλμα, που δεσπόζει στην πλατεία έξω από το Λαογραφικό Μουσείο. Το άγαλμα αυτό είναι του Μαθιού Πόταγα που «έπεσε πολεμώντας για την Ελευθερία».

Ενδεικτικό του πόσο ξεχάστηκε η θυσία του 17χρονου μαθητή είναι πως το συγκεκριμένο άγαλμα ανεγέρθηκε 62 χρόνια μετά τη δολοφονία του από τους ναζί εισβολείς!

Γιώργος Κ. Καββαδίας