το διήγημα στα αντιτετράδια

Η Φροσύνη έχει σκεβρώσει με τα χρόνια. Ορίζοντάς της, το δάπεδο. Δύο σκαλάκια κατεβαίνει, δέκα βήματα δεξιά είναι το μαγαζί. Αν κατέβει τέσσερα σκαλιά και περάσει τον δρόμο είναι το παντοπωλείο. Σάματι χρειάζονται και μάτια για να κάνει αυτή τη διαδρομή; Χίλιες φορές την έχουν περπατήσει τα ποδαράκια της από τότε που ο συχωρεμένος ο άντρας της και ο αδερφός της κρατούσαν το καφενείο του χωριού. Βαγγέλης ο άντρας της, Βαγγέλης και ο εγγονός της που δουλεύει τώρα το καφενείο, κύκλους κάνει η ζωή και δεν το βλέπουμε. Ακόμη τον θυμάμαι τον μπάρμπα Βαγγέλη να ψήνει καφέδες και τη Φροσύνη, νέα, ευθυτενή και σπιρτόζα, να περιδιαβαίνει ανάμεσα σε Ρολ απορρυπαντικά, κονσέρβες και ΕΒΓΑ παγωτά. Τότε τα καφενεία ήταν η ψυχή των χωριών· δε σέρβιραν μόνο καφέδες και τσίπουρα, είχαν και τα χρειαζούμενα για τα νοικοκυριά. Με τα ξαδέρφια μου σκοτωνόμασταν ποιος θα πρωτοπάει να πάρει τσιγάρα στον παππού, άλλες εποχές βλέπεις. Τα ρέστα μεταφράζονταν σε παγωτό. «Έλα να σε φιλέψω και μια τσίχλα», μου έκλεινε το μάτι η Φροσύνη και μου έδινε εκείνες τις τσίχλες που έμοιαζαν με τσιγάρα, τα μαλλιά τους θα τραβούσαν οι σημερινές μανάδες.

Το καφενείο επικοινωνούσε με μια πόρτα με την αυλή του σπιτιού. Δύο οικογένειες δούλευαν το μαγαζί, δύο οικογένειες σαν μία, ενωμένα ήταν τα σπίτια τους, μια κατσαρόλα έμπαινε για φαΐ. Άλλες εποχές, οι άνθρωποι δεν χώριζαν με υποδεκάμετρο τις ζωές τους.

«Δεν μου λες ρε θεια, για να έχουμε καλό ρώτημα, τα πόσα έχεις φτάσει;»

Σιγή ασυρμάτου.

«Δεν ακούς μωρέ θεια! Πόσο χρονών είσαι λέμε;»

Άκρα του τάφου σιωπή.

Έπρεπε να κάνουμε δέκα άτομα νόημα για να καταλάβει επιτέλους ο πατέρας μου ότι η Φροσύνη δεν τα λέει τα χρόνια της. Άντρες, παιδί μου, μπουνταλάδες. Βλέπεις, η Φροσύνη, θες που δεν ανακατεύτηκε με αγροτιά, θες που είχε αλισβερίσι με κόσμο, θες γιατί έτσι είναι η φτιαξιά της, είναι ακόμη κοκέτα και γηρατειά δεν λογαριάζει. Καμιά δεκαριά χρόνια πριν, που ‘χε ήδη πατήσει τα εβδομήντα πέντε, της έλεγαν να κάνει το εμβόλιο της γρίπης, πού να το κάνει αυτή. «Από τώρα δα; Αυτά θα τα κάνω όταν γεράσω».

Και τώρα τον έχει τον τρόπο της. Φωνάζει τη γειτόνισσα να της βάψει τα λιγοστά μαλλιά της. «Βάλε μου και δυο – τρία ρόλεϊ να σταθούν καλύτερα», τη διατάζει ενώ κοιτιέται σε ένα μικρό σπασμένο καθρεφτάκι.

Τελευταία φορά που την επισκέφτηκα ήταν πέρυσι. «Φάε το κυδώνι, εγώ το ‘φτιαξα. Ξέρω ότι το λαχταράς». Και έτσι, καμπουριασμένη, σέρνοντας τα ποδαράκια της μου ‘φερε το δίσκο: κεντημένο σεμέν, το γλυκό στη μέση και ένα ποτήρι νερό. Φοβόμουν μην γλιστρήσει, αλλά δεν τολμούσα να πω τίποτα, πιότερο φοβόμουν το κατσάδιασμα αν τολμούσα να ξεστομίσω τις αντιρρήσεις μου.

«Σύρε μετά μέσα στο δωμάτιο. Στην ντουλάπα απ’ έξω έχω κρεμάσει ένα φόρεμα, φέρτο να στο δείξω. Θέλω να το βάλω στον γάμο της ξαδέρφης σου της Ρηνούλας». Προχώρησα στο δωμάτιο, ενώ απορούσα πώς καταφέρνει στην κατάστασή της και τα έχει όλα τόσο τακτοποιημένα. Επέστρεψα στη Φροσύνη, κρατώντας ένα σμαραγδί φόρεμα. «Πώς σου φαίνεται;» με ρώτησε. «Έχει κοντό μανίκι. Μωρέ, μπας και δεν είναι για την ηλικία μου;» απόρησε τάχα μου σοβαρά, αν και δεν την πίστεψα στιγμή, ήξερα ότι ήταν αποφασισμένη να το βάλει. «Σώπα βρε Φροσύνη, μια κούκλα θα ‘σαι», της απάντησα, ενώ εκείνη πάσχιζε -χωρίς επιτυχία- να κρύψει ένα χαμόγελο.

Φέτος, μαθαίνω, ότι τα παιδιά της έβαλαν μια κυρία να την προσέχει και να τη βοηθάει. Τζάμπα τα λεφτά, η Φροσύνη της φτιάχνει καφέ και της μαθαίνει πώς να απλώνει φύλλο για πίτες.

Και παιδιά, και εγγόνια, και δισέγγονα έχει δει η Φροσύνη.

Έχει φορέσει μαύρα και σμαραγδί, έχει παντρέψει και έχει αποχαιρετήσει. Λένε πολλοί ότι έτσι είναι τα ευτυχισμένα γηρατειά. Μπορεί. Αλλά περισσότερο, κείνο που τα κάνει ευτυχισμένα είναι να γραπώνεσαι και να λαχταράς τη ζωή ακόμα και όταν η σάρκα σε προδίδει. Ακόμα και όταν ο ορίζοντάς σου είναι το πόδια σου.

—-

η φωτογραφία είναι του François Le Diascorn

πηγή: αντιτετράδια της εκπαίδευσης, τ. 141