Το σχόλιο της Δευτέρας: Το Μουντιάλ τελείωσε. Πόσο μπορεί να χωρέσει η πολιτική σε ένα γήπεδο;

της Αριάδνης Τακουρίδου, από selidodeiktis

Από τη δεκαετία του 1930 μέχρι σήμερα, το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν αποτελεί απλώς μια αθλητική διοργάνωση. Τα κράτη επιδιώκουν, μέσω της επιτυχημένης φιλοξενίας ενός Μουντιάλ, να ενισχύσουν το διεθνές κύρος τους, να προσελκύσουν επενδύσεις και τουρισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αμβλύνουν την κριτική για ζητήματα δημοκρατίας ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 1934, ο Μπενίτο Μουσολίνι αξιοποίησε το Μουντιάλ της φασιστικής Ιταλίας ως εργαλείο προπαγάνδας για την προβολή του καθεστώτος του. Το 1978, η στρατιωτική χούντα του Χόρχε Βιδέλα στην Αργεντινή επιχείρησε να χρησιμοποιήσει την κατάκτηση του τροπαίου για να αποκρύψει τις εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις εξαφανίσεις αντιφρονούντων. Το 2018, η διοργάνωση στη Ρωσία συνδέθηκε με τη διεθνή συζήτηση για τη γεωπολιτική θέση της χώρας και τη χρήση του αθλητισμού ως μέσου ενίσχυσης της διεθνούς εικόνας της. Το 2022, στο Κατάρ, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στις συνθήκες εργασίας των μεταναστών, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στον όρο «sportswashing», δηλαδή στη χρήση μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων για τη βελτίωση της διεθνούς εικόνας ενός κράτους.

Υπό αυτό το πρίσμα, τα γεγονότα του Μουντιάλ του 2026 δεν αποτελούν ιστορική εξαίρεση. Οι παλαιστινιακές σημαίες στις εξέδρες, οι αποδοκιμασίες προς τον Ντόναλντ Τραμπ και οι συζητήσεις γύρω από τον ρόλο της FIFA επιβεβαιώνουν ότι το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας παγκόσμιος καθρέφτης των διεθνών εξελίξεων. Όσο μεγαλύτερη είναι η απήχηση μιας διοργάνωσης, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να παραμείνει ένας «ουδέτερος» χώρος, αποκομμένος από τις κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις της εποχής.

Το τελευταίο σφύριγμα του τελικού του Μουντιάλ 2026 βρήκε μια νέα παγκόσμια πρωταθλήτρια να σηκώνει το τρόπαιο, εκατομμύρια φιλάθλους να πανηγυρίζουν και τον ποδοσφαιρικό κόσμο να αποχαιρετά ακόμη μία διοργάνωση που χάρισε έντονες συγκινήσεις. Κι όμως, η πιο ενδιαφέρουσα συζήτηση της επόμενης ημέρας ίσως να μην αφορά ούτε το καλύτερο γκολ ούτε τον πολυτιμότερο παίκτη. Αφορά το κατά πόσο ο αθλητισμός μπορεί πλέον να παραμένει έξω από την πολιτική.

Η FIFA εξακολουθεί να υπερασπίζεται την αρχή της πολιτικής ουδετερότητας. Θεωρητικά, το ποδόσφαιρο είναι μια παγκόσμια γλώσσα που ενώνει λαούς ανεξάρτητα από εθνικότητα, θρησκεία ή πολιτικές πεποιθήσεις. Στην πράξη, όμως, κάθε Μουντιάλ μοιάζει να επιβεβαιώνει το αντίθετο.

Στον φετινό ημιτελικό, αρκετοί Ισπανοί φίλαθλοι ύψωσαν παλαιστινιακές σημαίες στις εξέδρες. Δεν ήταν μια οργανωμένη πρωτοβουλία της εθνικής ομάδας ούτε κάποια επίσημη πολιτική δήλωση. Ήταν μια αυθόρμητη έκφραση πολιτών που επέλεξαν να αξιοποιήσουν τη μεγαλύτερη αθλητική σκηνή του πλανήτη για να μεταφέρουν ένα μήνυμα σχετικά με έναν πόλεμο που εξακολουθεί να συγκλονίζει τη διεθνή κοινότητα. Στον τελικό, η παρουσία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσε έντονες αποδοκιμασίες από μερίδα των φιλάθλων, ενώ είχε προηγηθεί προσπάθεια διαμαρτυρίας μέσω της καμπάνιας «Final Red Card». Για ακόμη μία φορά, το ποδόσφαιρο έπαψε να είναι μόνο ποδόσφαιρο. Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα να έχει διατυπωθεί λάθος εδώ και χρόνια. Δεν είναι αν πρέπει ο αθλητισμός να έχει πολιτικές προεκτάσεις. Είναι αν μπορεί πραγματικά να είναι απολιτίκ.

Όταν μια διοργάνωση συγκεντρώνει δισεκατομμύρια τηλεθεατές, όταν οι εικόνες από ένα γήπεδο κάνουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τον γύρο του κόσμου, όταν στις εξέδρες συνυπάρχουν άνθρωποι από δεκάδες χώρες με διαφορετικές εμπειρίες και ανησυχίες, είναι μάλλον ουτοπικό να πιστεύουμε ότι οι μεγάλες διεθνείς κρίσεις θα μείνουν έξω από τις πύλες του σταδίου. Αυτό μας υπενθυμίζει,  πως ο αθλητισμός δεν υπάρχει σε κοινωνικό κενό. Αντανακλά τις αγωνίες, τις αντιθέσεις και τις αξίες της εποχής του.

Το Μουντιάλ του 2026 θα μείνει στη μνήμη για τις ανατροπές, τα γκολ και τους πρωταγωνιστές του. Ίσως, όμως, να καταγραφεί και ως ακόμη μία διοργάνωση που απέδειξε πως το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι. Είναι ένας καθρέφτης του κόσμου. Και όταν ο κόσμος βρίσκεται σε αναβρασμό, ακόμη και μια ποδοσφαιρική εξέδρα μπορεί να μετατραπεί σε βήμα δημόσιας έκφρασης.

Η συζήτηση, λοιπόν, δεν τελείωσε με την απονομή του τροπαίου. Αντίθετα, μόλις άρχισε. Γιατί όσο ο αθλητισμός θα ενώνει τους λαούς, θα συνεχίσει αναπόφευκτα να κουβαλά μαζί του και τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας.