Κώστας Θεριανός

Το σκεπτικό της απόφασης είναι χαρακτηριστικό. Τα παιδιά και ιδιαίτερα οι έφηβοι, αναφέρεται, πρέπει να είναι ντυμένοι έτσι ώστε «να μη δίδουν την εντύπωσιν πενθούντων ή δεσμωτών»

Στις 10 Ιουνίου 1965, μια εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας σηματοδότησε μια μικρή αλλά συμβολική αλλαγή στην ιστορία του ελληνικού σχολείου: η μαύρη ποδιά των μαθητριών έγινε μπλε, καταργήθηκε το μαθητικό πηλήκιο και απαγορεύτηκε στους διευθυντές να επιβάλλουν στα αγόρια το πολύ κοντό κούρεμα.

Το έγγραφο, με αρ. πρωτ. 61917/10-6-1965, εκδόθηκε από το Γραφείο του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου. Υπουργός Παιδείας ήταν ο Πρωθυπουργός της χώρας Γεώργιος Παπανδρέου. Γενικός Γραμματέας ήταν τότε ο Ευάγγελος Παπανούτσος, βασική μορφή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1964. Η ίδια η εγκύκλιος διευκρινίζει ότι γνωστοποιεί εντολή του πρωθυπουργού και υπουργού Παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου.

Το σκεπτικό της απόφασης είναι χαρακτηριστικό. Τα παιδιά και ιδιαίτερα οι έφηβοι, αναφέρεται, πρέπει να είναι ντυμένοι έτσι ώστε «να μη δίδουν την εντύπωσιν πενθούντων ή δεσμωτών».

Από το επόμενο σχολικό έτος οι μαύρες ποδιές των μαθητριών αντικαθίστανται από κυανές, «όχι πολύ ανοικτές». Και ακολουθεί η χαρακτηριστική φράση:

«Θα έχουν δηλαδή το χρώμα του ουρανού μας».

Παράλληλα «καταργείται το πηλήκιον των μαθητών με την κακότεχνον κουκουβάγιαν», ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα του παλιού ελληνικού σχολείου. Καταργείται επίσης η δυνατότητα των διευθυντών να επιβάλλουν το κούρεμα των μαθητών «εν χρω».

Οι αλλαγές αυτές δεν ήταν απλώς ενδυματολογικές. Η μαύρη ποδιά, το πηλήκιο και το υποχρεωτικό κούρεμα συμβόλιζαν ένα σχολείο που έδινε ιδιαίτερη έμφαση στην ομοιομορφία και στην εξωτερική πειθαρχία.

Έτσι, το 1965, μέσα στο μεταρρυθμιστικό κλίμα της εποχής, το ελληνικό σχολείο άλλαξε και την εξωτερική του εικόνα: έβγαλε το πηλήκιο και αντικατέστησε το μαύρο της σχολικής ποδιάς με «το χρώμα του ουρανού».

Λίγες εβδομάδες αργότερα, όμως, το πολιτικό σκηνικό ανατράπηκε. Στις 15 Ιουλίου 1965 ξέσπασαν τα «Ιουλιανά», όταν η σύγκρουση του Γεωργίου Παπανδρέου με τον βασιλιά Κωνσταντίνο Β΄ οδήγησε στην παραίτηση της κυβέρνησης. Ακολούθησαν κυβερνήσεις που στηρίχθηκαν από βουλευτές οι οποίοι αποχώρησαν από την Ένωση Κέντρου –η περίφημη «Αποστασία»– και μια παρατεταμένη περίοδος πολιτικής αστάθειας και μεγάλων λαϊκών κινητοποιήσεων. Έτσι, η εγκύκλιος της 10ης Ιουνίου 1965 για την ποδιά και το πηλήκιο εκδόθηκε μόλις 35 ημέρες πριν από την έναρξη των Ιουλιανών, στις τελευταίες εβδομάδες της κυβέρνησης που είχε συνδέσει το όνομά της με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1964.