Χρήστος Κάτσικας

«Έχω υπηρετήσει σε έξι διαφορετικά μέρη μέσα σε επτά χρόνια. Κάθε φορά πρέπει να βρω σπίτι, να πληρώσω εγγυήσεις, μεταφορές, λογαριασμούς. Νιώθεις ότι η ζωή σου βρίσκεται συνεχώς σε αναμονή. Δεν μπορείς να σχεδιάσεις το μέλλον σου ούτε να κάνεις οικογένεια με ασφάλεια».
Για χιλιάδες μαθητές το τελευταίο κουδούνι της σχολικής χρονιάς σημαίνει ελευθερία, διακοπές και ξεκούραση. Για χιλιάδες εκπαιδευτικούς όμως, ιδιαίτερα για τους αναπληρωτές, η ίδια στιγμή σηματοδοτεί την αρχή μιας δύσκολης περιόδου γεμάτης αβεβαιότητα, οικονομική ανασφάλεια και αγωνία για το αύριο.

Κάθε Ιούνιο επαναλαμβάνεται το ίδιο έργο. Οι συμβάσεις λήγουν, οι αποχαιρετισμοί στα σχολεία γίνονται συχνά με δάκρυα και συγκίνηση και αμέσως μετά ξεκινά η αναμονή. Μια αναμονή που μπορεί να κρατήσει έως τα τέλη Αυγούστου ή και τον Σεπτέμβριο, όταν θα ανακοινωθούν οι νέες προσλήψεις.

Για τους περισσότερους αναπληρωτές, το καλοκαίρι δεν είναι περίοδος διακοπών. Είναι μια περίοδος ανεργίας.

Πάνω από 50.000 αναπληρωτές κάθε χρόνο
Τα τελευταία χρόνια το δημόσιο σχολείο στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς. Χωρίς αυτούς, χιλιάδες σχολικές μονάδες δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν.

Αναπληρωτές εκπαιδευτικοί ανά σχολική χρονιά
Σχολική χρονιά Αριθμός αναπληρωτών
2021-2022 49.200
2022-2023 49.700
2023-2024 50.300
2024-2025 49.800
2025-2026 50.000+
Σύνολο πενταετίας περισσότερες από 249.000 προσλήψεις
Τα στοιχεία αφορούν τις συνολικές προσλήψεις αναπληρωτών στη διάρκεια κάθε σχολικού έτους.

Οι αριθμοί αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που δύσκολα αμφισβητείται: περίπου ένας στους τέσσερις εκπαιδευτικούς που βρίσκονται σήμερα στις σχολικές αίθουσες είναι αναπληρωτής.

«Δεν ξέρω αν τον Σεπτέμβριο θα έχω δουλειά»
Η Μαρία, φιλόλογος 37 ετών, υπηρετεί τα τελευταία οκτώ χρόνια ως αναπληρώτρια.

«Αυτές τις ημέρες όλοι μου λένε "καλό καλοκαίρι". Η αλήθεια είναι ότι δυσκολεύομαι να το νιώσω. Μέχρι να μάθω αν θα προσληφθώ ξανά και σε ποιο μέρος της Ελλάδας, δεν μπορώ να κάνω κανέναν προγραμματισμό. Δεν ξέρω αν τον Σεπτέμβριο θα έχω δουλειά, πού θα μένω και πόσα χρήματα θα χρειαστώ για να ξεκινήσω από την αρχή».

Η αγωνία αυτή δεν αφορά μόνο τους νεότερους εκπαιδευτικούς. Πολλοί αναπληρωτές βρίσκονται πλέον κοντά ή και πάνω από τα 40 χρόνια, έχουν οικογένειες, παιδιά και υποχρεώσεις.

Κάθε καλοκαίρι καλούνται να ζήσουν για δύο ή τρεις μήνες χωρίς σταθερό εισόδημα, ενώ παράλληλα πρέπει να προετοιμάζονται για μια νέα μετακόμιση εκατοντάδων χιλιομέτρων μακριά από τον τόπο κατοικίας τους.

Η ανεργία πίσω από τις «διακοπές»
Πολλοί πολίτες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι εκπαιδευτικοί περνούν ένα ανέμελο καλοκαίρι τριών μηνών.

Η πραγματικότητα για τους αναπληρωτές είναι εντελώς διαφορετική.

Με τη λήξη της σύμβασής τους σταματά και η μισθοδοσία τους. Οι περισσότεροι αναγκάζονται να στηριχθούν στο επίδομα ανεργίας ή στις οικονομίες που κατάφεραν να συγκεντρώσουν κατά τη διάρκεια της χρονιάς.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο για όσους υπηρετούν σε νησιά ή τουριστικές περιοχές με υψηλά ενοίκια. Πολλοί επιστρέφουν στα πατρικά τους σπίτια μέχρι να μάθουν πού θα βρεθούν τον επόμενο Σεπτέμβριο.

«Κάθε χρόνο ξεκινάμε από το μηδέν»
Ο Γιάννης, δάσκαλος πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, περιγράφει μια κατάσταση που βιώνουν χιλιάδες συνάδελφοί του.

«Έχω υπηρετήσει σε έξι διαφορετικά μέρη μέσα σε επτά χρόνια. Κάθε φορά πρέπει να βρω σπίτι, να πληρώσω εγγυήσεις, μεταφορές, λογαριασμούς. Νιώθεις ότι η ζωή σου βρίσκεται συνεχώς σε αναμονή. Δεν μπορείς να σχεδιάσεις το μέλλον σου ούτε να κάνεις οικογένεια με ασφάλεια».

Πίσω από τους αριθμούς των προσλήψεων κρύβονται άνθρωποι που κάθε χρόνο αλλάζουν πόλη, κοινωνικό περιβάλλον και επαγγελματική καθημερινότητα.

Κρύβονται εκπαιδευτικοί που αφήνουν πίσω συζύγους, παιδιά και ηλικιωμένους γονείς για να υπηρετήσουν σε σχολεία που έχουν ανάγκη.

Οι αποχαιρετισμοί που πονάνε
Ιδιαίτερα δύσκολες είναι οι τελευταίες ημέρες μέσα στο σχολείο.

Οι αναπληρωτές γνωρίζουν ότι, παρά τους δεσμούς που ανέπτυξαν με μαθητές και συναδέλφους, είναι πολύ πιθανό να μην επιστρέψουν ποτέ στο ίδιο σχολείο.

«Όταν ένα παιδί σε ρωτά αν θα είσαι και του χρόνου εκεί και δεν ξέρεις τι να απαντήσεις, είναι από τις πιο δύσκολες στιγμές της δουλειάς μας», λέει η Ελένη, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής.

Οι αποχαιρετισμοί συχνά αποκτούν ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος, καθώς πολλοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν ότι η σχέση που έχτισαν με τους μαθητές τους ίσως διακοπεί οριστικά.

Ένα καλοκαίρι γεμάτο αναμονή
Για τους περισσότερους εργαζόμενους, το καλοκαίρι συνδέεται με ανάπαυση, ταξίδια και οικογενειακές στιγμές.

Για δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, όμως, η λέξη «καλοκαίρι» έχει διαφορετικό περιεχόμενο: αιτήσεις, πίνακες, προσλήψεις, ανακοινώσεις, ενοίκια και μετακομίσεις.

Μέχρι να χτυπήσει ξανά το τηλέφωνο στα τέλη Αυγούστου ή στις αρχές Σεπτεμβρίου, η αγωνία παραμένει.

Και μαζί της παραμένει το ερώτημα που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο σε χιλιάδες σπίτια εκπαιδευτικών σε όλη τη χώρα:

«Θα προσληφθώ ξανά; Και αν ναι, πού θα είναι αυτή τη φορά το επόμενο σχολείο μου;»