Χρήστος Κάτσικας

Ο Σεπτέμβρης θα έπρεπε να είναι ο μήνας της επιστροφής στη γνώση, στις παρέες και στη δημιουργία. Κι όμως, για χιλιάδες μαθητές και εκπαιδευτικούς ξεκινά ξανά με κενά, μετακινήσεις, συγχωνεύσεις, γραφειοκρατία και αγωνία

ΟΣεπτέμβρης δεν φταίει σε τίποτα.

Δεν φταίει που κάθε χρόνο, λίγο πριν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι, η συζήτηση για το σχολείο ξεκινά από αριθμούς: πόσα κενά υπάρχουν, πόσοι αναπληρωτές προσλήφθηκαν, πόσοι ακόμη χρειάζονται, πόσα τμήματα συγχωνεύτηκαν, πόσοι εκπαιδευτικοί πρέπει μέσα σε λίγες ημέρες να διασχίσουν τη χώρα για να αναλάβουν υπηρεσία.

Ο Σεπτέμβρης θα έπρεπε να είναι διαφορετικός.

Να είναι ο μήνας που ένα παιδί ανοίγει το καινούργιο του τετράδιο, που ένας πρωτάρης μαθητής κρατά λίγο πιο σφιχτά το χέρι του γονιού του έξω από το σχολείο, που οι έφηβοι ξαναβρίσκουν τους φίλους τους και που ο εκπαιδευτικός επιστρέφει στην τάξη με σχέδια για όσα θέλει να κάνει μαζί τους.

Κι όμως, η έναρξη της σχολικής χρονιάς 2026-2027 βρίσκει ξανά το δημόσιο σχολείο αντιμέτωπο με γνώριμα προβλήματα.

Μετά τις 29.908 προσλήψεις αναπληρωτών της Α΄ φάσης, τα διαθέσιμα στοιχεία εξακολουθούν να δείχνουν περισσότερα από 21.000 ακάλυπτα κενά. Η πρώτη μεγάλη φάση καλύπτει ένα σημαντικό μέρος των αναγκών, όχι όμως όλες. Και πίσω από κάθε «κενό» δεν υπάρχει ένας αριθμός σε έναν πίνακα. Υπάρχει μια τάξη που περιμένει δάσκαλο, ένας μαθητής που περιμένει Παράλληλη Στήριξη, ένα σχολείο που προσπαθεί να κατασκευάσει ωρολόγιο πρόγραμμα με κομμάτια που λείπουν.

Ο εκπαιδευτικός που πρέπει να μετακομίσει μέσα σε 48 ώρες

Την ίδια στιγμή, χιλιάδες αναπληρωτές μαθαίνουν σχεδόν από τη μια στιγμή στην άλλη σε ποια περιοχή της χώρας θα εργαστούν.

Και τότε αρχίζει ένας διαφορετικός αγώνας.

Να βρεθεί σπίτι σε νησιά και τουριστικές περιοχές όπου τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί. Να πληρωθεί εγγύηση και πρώτο ενοίκιο πριν ακόμη καταβληθεί ο πρώτος μισθός. Να οργανωθεί μια δεύτερη ζωή εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την οικογένεια. Να χωρέσουν μετακινήσεις, στέγη, λογαριασμοί και καθημερινότητα σε έναν μισθό που συχνά δεν αρκεί.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, υπάρχουν νεοδιόριστοι που μπορεί να περιμένουν μήνες για την πλήρη απόδοση των μισθολογικών κλιμακίων τους και αναπληρωτές που βρίσκονται κάθε Σεπτέμβριο στην ίδια αβεβαιότητα.

Δεν είναι ο Σεπτέμβρης που τους τα κάνει αυτά.

Από τον δάσκαλο στον διαχειριστή πλατφορμών

Ούτε φταίει ο Σεπτέμβρης που ο εκπαιδευτικός καλείται όλο και περισσότερο να λειτουργεί ως διοικητικός υπάλληλος.

Πλατφόρμες, καταχωρίσεις, αξιολογήσεις, σχέδια, έντυπα, πρακτικά, προγράμματα, ηλεκτρονικές εφαρμογές. Όλα μπορεί να έχουν κάποια θέση στη λειτουργία ενός οργανωμένου σχολείου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η διοικητική λειτουργία καταναλώνει χρόνο και ενέργεια από αυτό που αποτελεί τον πυρήνα της εκπαιδευτικής δουλειάς: τη σχέση με τον μαθητή και τη διδασκαλία.

Το σχολείο δεν μπορεί να μετριέται μόνο σε δείκτες, παρουσίες, φόρμες και ποσοστά κάλυψης.

Ούτε ο εκπαιδευτικός μπορεί να μετατραπεί σε έναν άνθρωπο που απλώς «διεκπεραιώνει» την ύλη και καταγράφει επιδόσεις.

Το σχολείο είναι ανθρώπινη σχέση.

Το σχολείο δεν είναι αίθουσα αναμονής για τις εξετάσεις

Ακόμη περισσότερο, δεν μπορεί ολόκληρη η εκπαιδευτική διαδρομή ενός παιδιού να οργανώνεται γύρω από την επόμενη εξέταση.

Από το Γυμνάσιο ακόμη, και πολύ περισσότερο στο Λύκειο, η πίεση της βαθμολογίας και των εξετάσεων κινδυνεύει να μετατρέψει τη μαθητική ζωή σε μια μακρά προετοιμασία για το επόμενο τεστ.

Όμως η εκπαίδευση δεν είναι μόνο η ύλη που θα εξεταστεί.

Είναι η δυνατότητα ενός μαθητή να αμφισβητήσει, να δημιουργήσει, να μάθει να συνεργάζεται, να επιχειρηματολογεί, να κάνει λάθος και να ξαναδοκιμάζει. Να μάθει ιστορία όχι μόνο για να γράψει καλά, αλλά για να κατανοήσει τον κόσμο. Να διαβάσει λογοτεχνία όχι για να απαντήσει σε ερωτήσεις, αλλά για να συναντήσει ζωές διαφορετικές από τη δική του.

Αν το σχολείο χάσει αυτά, μπορεί να έχει άψογα συμπληρωμένα έντυπα και εξαιρετικά οργανωμένες εξετάσεις, αλλά θα έχει χάσει κάτι πολύ σημαντικότερο.

Ο Σεπτέμβρης αξίζει μια άλλη αρχή

Γι’ αυτό ίσως χρειάζεται να αφήσουμε ήσυχο τον Σεπτέμβρη.

Δεν είναι ο μήνας των κενών, των συγχωνεύσεων και των πινάκων προσλήψεων.

Είναι ακόμη ο μήνας της μυρωδιάς των καινούργιων βιβλίων, των πρώτων συναντήσεων στην αυλή, της κιμωλίας στον πίνακα και της πρώτης ερώτησης ενός παιδιού που μπορεί να ανοίξει μια ολόκληρη συζήτηση.

Και κυρίως είναι η στιγμή που μπορούμε να θυμηθούμε κάτι πολύ απλό:

Το σχολείο δεν υπάρχει για τις πλατφόρμες, τις εξετάσεις ή τους διοικητικούς δείκτες. Όλα αυτά υπάρχουν –ή θα έπρεπε να υπάρχουν– για να υπηρετούν το σχολείο. Και το σχολείο υπάρχει πρώτα απ’ όλα για τα παιδιά και για εκείνους που τα διδάσκουν.

Ας είναι, λοιπόν, ο Σεπτέμβρης ο μήνας που επιστρέφουμε όχι απλώς στα θρανία, αλλά στην ουσία της εκπαίδευσης.

Καλή σχολική χρονιά.