Κώστας Θεριανός

Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε το Πολυτεχνείο αν δεν γνωρίζουμε τι ήταν η χούντα.

Κάθε Νοέμβριο, τα σχολεία τιμούν την εξέγερση του Πολυτεχνείου με ποιήματα, τραγούδια, βίντεο και χρονικά των γεγονότων. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος η σχολική γιορτή να περιοριστεί σε μια συγκινησιακή αναπαράσταση, χωρίς ουσιαστική αναφορά στη δικτατορία εναντίον της οποίας στράφηκαν οι φοιτητές/ -τριες και οι πολίτες που στάθηκαν στο πλευρό τους.

Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε το Πολυτεχνείο αν δεν γνωρίζουμε τι ήταν η χούντα. Γιατί οι φοιτητές εξεγέρθηκαν; Γιατί ζητούσαν ελευθερία; Γιατί ένα άρμα μάχης γκρέμισε την πύλη του ιδρύματος; Η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 δεν ήταν απλώς μια περίοδος χωρίς δημοκρατία. Ήταν ένα αυταρχικό καθεστώς που εξυπηρέτησε συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, κατέλυσε τις δημοκρατικές ελευθερίες, επέβαλε λογοκρισία και προχώρησε σε διώξεις, φυλακίσεις, εκτοπίσεις και βασανιστήρια.

Η χούντα, όμως, δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Μετά την απελευθέρωση από την Κατοχή, η χώρα γνώρισε βαθιές πολιτικές συγκρούσεις, ισχυρούς αντικομμουνιστικούς μηχανισμούς και επανειλημμένες παρεμβάσεις του στρατού στην πολιτική ζωή. Στόχος ήταν η καταστολή της αριστεράς και ευρύτερων δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων, η αναχαίτιση των αγώνων για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα και η προστασία του κυρίαρχου κοινωνικού και οικονομικού συστήματος. Το πραξικόπημα του 1967 εντάσσεται σε αυτή την ιστορική διαδρομή.

Η εξέγερση του Νοεμβρίου 1973 αποτέλεσε κορυφαία στιγμή της αντιδικτατορικής αντίστασης. Δεν ανέτρεψε άμεσα τη χούντα, η οποία κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974, μετά την κυπριακή τραγωδία, αλλά κλόνισε την πολιτική της νομιμοποίηση και ανέδειξε τη δύναμη της συλλογικής δράσης.

Μια σχολική γιορτή που αποσιωπά τη χούντα μετατρέπει το Πολυτεχνείο από ιστορικό γεγονός σε σχολική τελετουργία. Οι μαθητές/-τριες μαθαίνουν το σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», χωρίς απαραίτητα να κατανοούν τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που του έδωσαν περιεχόμενο.

Η επέτειος του Πολυτεχνείου χρειάζεται ιστορική γνώση μαζί με τη συγκίνηση για όσους αντιστάθηκαν στη χούντα, βασανίστηκαν και δολοφονήθηκαν.