Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Η αποπομπή – παραίτηση του Λ. Τσαβδαρίδη, που… αμάρτησε για το παιδί του, είναι ένα από τα καθημερινά σκάνδαλα που στιγματίζουν τη σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία. Δεν αποτελεί εξαίρεση, αν σκεφτεί κανείς ότι από το 2019 έχουν παραιτηθεί 16 υπουργοί και υφυπουργοί της Νέας Δημοκρατίας. Συνολικά, 44 στελέχη της ΝΔ έχουν αποπεμφθεί ή παραιτηθεί για διάφορους λόγους, από δικαστικές εκκρεμότητες έως πολιτικές ευθύνες. Ορισμένοι επέστρεψαν αργότερα στην κυβέρνηση ή στην Κοινοβουλευτική Ομάδα. Έτσι, οι αποπομπές και οι παραιτήσεις συχνά λειτουργούν ως φύλλο συκής ή εργαλεία συγκάλυψης.

Ο κατάλογος των σκανδάλων είναι μακρύς και εμπλουτίζεται καθημερινά στα χρόνια διακυβέρνησης της χώρας από τη ΝΔ και τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Από τα πλαστά πτυχία ημετέρων και την αύξηση των μετακλητών –από 1.753 το 2013 σε 3.646 το 2025– έως τη Novartis, τη λίστα Πέτσα και τη σύμβαση Cisco. Στον ίδιο κατάλογο βρίσκονται οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας, ο νόμος Χατζηδάκη, τα υπερκέρδη τραπεζών, η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, οι υποθέσεις Φουρθιώτη και Λιγνάδη, οι υποκλοπές και το Predator, η ακρίβεια, οι απευθείας αναθέσεις, τα Τέμπη, το ναυάγιο της Πύλου, η υπόθεση Μίχου, το email-gate Ασημακοπούλου και οι υποθέσεις ΟΠΕΚΕΠΕ, ΟΠΕΚΑ και ΔΥΠΑ.

Στα πρόσφατα προστίθενται η υπόθεση «Χωριάτικο» και η λίστα των 25 υπαλλήλων της ΑΑΔΕ με «δωράκια» από 8.000 έως 60.000 ευρώ. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα», πέντε στελέχη οικονομικών υπηρεσιών, τα ονόματα των οποίων βρέθηκαν σε χειρόγραφες σημειώσεις στα γραφεία του κυκλώματος φοροδιαφυγής της αλυσίδας, ήταν δραστήριοι συνδικαλιστές και υποψήφιοι της ΔΑΚΕ στους εφοριακούς το 2021. Η ζημιά από το κύκλωμα υπολογίζεται στα 206 εκατομμύρια ευρώ.

Οι εκθέσεις του Govwatch και της Διεθνούς Διαφάνειας Ελλάς επισημαίνουν τον υψηλό όγκο απευθείας αναθέσεων στις δημόσιες συμβάσεις, τις συγκρούσεις συμφερόντων και τις «περιστρεφόμενες πόρτες» μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ που βασίζεται στην ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το 43% των συμβάσεων που ανατέθηκαν κατόπιν διαγωνισμού συγκέντρωσε μόλις μία προσφορά, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στις διαδικασίες εξαιρετικής ανάθεσης έφτασε το 61%. Στους φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα, το 90% ανέθεσε έργα απευθείας, μέσω της οποίας κατευθύνθηκε το 85% της αξίας των συμβάσεων (περίπου 7,6 εκατομμύρια ευρώ).

Μπροστά στα 12,7 δισεκατομμύρια των απευθείας αναθέσεων και στα περίπου 8 δισεκατομμύρια των διαγωνισμών με έναν μόνο προσφέροντα, οι πίτσες FUN, τα «Χωριάτικα» και οι ΜΚΟ μοιάζουν «πταίσματα». Σχεδόν 1 εκατομμύριο ευρώ (898.367,60 ευρώ) δόθηκε, μάλιστα, σε εταιρεία με κύρια δραστηριότητα… τα ξενοδοχεία ημιδιαμονής!

Στον αντίποδα, τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 είναι αποκαλυπτικά: το 50,5% του πληθυσμού στην Ελλάδα δηλώνει ότι αδυνατεί να καλύψει από δικούς του πόρους μια απρόβλεπτη οικονομική δαπάνη. Αυξήθηκε κατά 6,6 μονάδες σε σχέση με το 2024 (43,9%), έναντι 29,2% στην ΕΕ. Τα στοιχεία της Eurostat και η έρευνα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που κανένα κυβερνητικό επικοινωνιακό επιτελείο δεν μπορεί να εξωραΐσει: η Ελλάδα παραμένει στην ευρωπαϊκή κορυφή της ακρίβειας, της στεγαστικής επιβάρυνσης και της οικονομικής ασφυξίας. Περισσότεροι από ένας στους τέσσερις ζουν σε νοικοκυριά όπου οι δαπάνες στέγασης ξεπερνούν το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος.

Ωστόσο, η διαφθορά δεν είναι ελληνικό φαινόμενο, αλλά έχει παγκόσμιες διαστάσεις. Υπολογίζεται ότι σχεδόν το 70% των χωρών αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα δωροδοκίας και δωροληψίας στον δημόσιο τομέα, ενώ κάθε χρόνο καταβάλλεται παγκοσμίως πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σε δωροδοκίες. Η διαφθορά βρίσκεται στα γονίδια κάθε εκμεταλλευτικού συστήματος. Η έξαρσή της συνδέεται με τις ιδιωτικοποιήσεις, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, την ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων και τη διεθνοποίηση των συναλλαγών.

«Πίσω από τα σκάνδαλα κρύβεται το μεγάλο σκάνδαλο»

Καπιταλισμός χωρίς διαφθορά, σκάνδαλα και μίζες δεν υπάρχει. Η δομή του, βασισμένη στην ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, αποτελεί τον ορισμό της διαφθοράς. Όσο η ειδωλολατρία του κέρδους παραμένει δομικό στοιχείο της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης, τόσο θα εντείνεται ο ανταγωνισμός των μονοπωλίων και η προσπάθειά τους να διαφθείρουν κρατικούς αξιωματούχους.

Το βρόμικο χρήμα είναι κεφάλαιο που κερδίζεται, μεταβιβάζεται ή χρησιμοποιείται παράνομα. Η διακίνησή του διευκολύνεται από φορολογικούς παραδείσους, τράπεζες-κελύφη, εικονικές επιχειρήσεις, ανώνυμες επενδύσεις και χρηματιστηριακή χειραγώγηση.

Πολλές «νόμιμες συμβάσεις» αποτελούν επίσης σκάνδαλο, καθώς εξυπηρετούν την κερδοφορία του κεφαλαίου αντί να καλύπτουν τις ανάγκες του λαού. Στο σημερινό πολιτικό σύστημα, το κράτος και τα κόμματα εξουσίας μετατρέπονται σε επιχειρήσεις και λειτουργούν ως φυτώρια διαφθοράς. Σε όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο, η συντριπτική πλειονότητα των εμπλεκόμενων πολιτικών «αποκαθάρθηκε» και επέστρεψε στην κοινωνία ως λευκή περιστερά. Η Βουλή λειτούργησε και λειτουργεί ως πλυντήριο σκανδάλων και οίκος που εκδίδει «συγχωροχάρτια». Το κράτος της μίζας, της ρεμούλας και του ρουσφετιού χτίζεται πάνω στα ερείπια του κράτους πρόνοιας. Η διαπλοκή κομμάτων και βουλευτών με την οικονομική ελίτ διασφαλίζει τα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, διευρύνοντας τις κοινωνικές ανισότητες και την αδικία.

Ταυτόχρονα, η σκανδαλολογία κρύβει το μεγαλύτερο σκάνδαλο: την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, που παράγει όλα τα «μικρότερα». Προκλητική κερδοφορία και ρυθμίσεις χρεών μεγάλων επιχειρήσεων, φοροαπαλλαγές των λίγων και ισχυρών –κυρίως των εφοπλιστών–, καθήλωση μισθών και περιστολή δικαιωμάτων και ελευθεριών των εργαζομένων. Η πλειονότητα των ΜΜΕ καλλιεργεί θεάματα και ψευδαισθήσεις κάθαρσης. Στόχος είναι η μετατροπή της λαϊκής οργής σε παθητικότητα, η απομάκρυνση από τις συλλογικές δράσεις και ο εγκλωβισμός στον ατομισμό.

Πίσω από την άλλη πλευρά του φεγγαριού κρύβεται η νόμιμη ληστεία του κοινωνικού πλούτου που παράγουν οι εργαζόμενοι, σωρεύοντας αμύθητα κέρδη για τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις πολυεθνικές. Με άλλα λόγια, τα σκάνδαλα είναι η άλλη, λιγότερο ορατή όψη της κοινωνίας της εκμετάλλευσης, της φτώχειας και της ανεργίας.