Κατέ Καζάντη - artinews.gr

Γιατί δεν μιλάμε πια για την ταξική κοινωνία; Γιατί εξέλειψε κάθε αναφορά στο δημόσιο λόγο για τις εκμεταλλεύτριες τάξεις και ταυτόχρονα για τις προλεταριακές, αυτές που διαθέτουν μοναχά τα χέρια και τα μυαλά τους; Γιατί η συγκρότηση συλλογικού υποκειμένου από εκείνα που βάλλονται παραμένει κοινωνική εκκρεμότητα; Διότι, απλούστατα, η νίκη που κατήγαγε ο καπιταλισμός είναι συντριπτική. Τόσο που παραμόρφωσε τις συνειδήσεις: στον τερατώδη νεοφιλελευθερισμό της εποχής, ο αλλοτριωμένος άνθρωπος αντιδιαστέλλει εαυτόν από την εθνικότητα, το χρώμα ή τη θρησκεία. Στο πολιτικό λεξιλόγιο, η εργατιά και τ’ αφεντικά δεν αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη των σχέσεων παραγωγής, με τις ανάλογες συγκρούσεις, αλλά ομόθρησκα και ομοεθνή μέλη μιας ομάδας που πια γίνονται ένα σώμα απέναντι στον αλλόθρησκο εισβολέα – μετανάστη.

Έτσι, αργά και σταθερά, η ταξική συνείδηση υποχώρησε: ο ευρωπαίος άνθρωπος δεν συγκροτείται πια εντός των σωματείων και των επαγγελματικών-συνδικαλιστικών ενώσεων αλλά μόνος στη δουλειά, μόνος και στο σπίτι. Οι «υπεύθυνες-για-τον-εαυτό-τους» ατομικότητες ζουν με τον διαρκή φόβο ενός απειλητικού ξεπεσμού, μη χάσουν δηλαδή τα λιγοστά, ή και τα περισσότερα προνόμιά τους. Αντιμέτωποι με το φάντασμα του «μπαμπούλα» του ακόμα φτωχότερου Αλλου, δεν ξέρουν πια πώς να τα βάλουν με τα αφεντικά. Δεν ξέρουν καν ποιος είναι το όντως αφεντικό, σε έναν κόσμο όπου ο κοινωνικός αυτοματισμός βάζει το όριο. Οι ενδοταξικές διαμάχες είναι τόσες, ώστε ένας απελευθερωτικός για τους από κάτω ταξικός αγώνας παραπέμπεται διαρκώς σ’ ένα θολό και μακρινό μέλλον.

Όσο, όμως, παραμερίζεται, και παρεμποδίζεται, η ταξική ανάγνωση της ιστορίας, τόσο επελαύνει ο νεοφασισμός. Διότι ο αδύναμος σπρώχνεται βιαίως να τα βάλει με τον δαιμονοποιημένο αδυνατότερο που ξέβρασαν οι θάλασσες  και οι πόλεμοι, την ώρα που οι ολιγάρχες καταληστεύουν υπεραξίες, γαίες, φυσικούς πόρους. Η άρνηση της ύπαρξης της κοινωνίας και των ανισοτήτων της, προσδίδει στην ίδια την πραγματικότητα μεταφυσική χροιά: ένας μεσσίας, ηγέτης και καθοδηγητής, ένας φύρερ, είναι ό,τι χρειάζονται τα άτομα. Όχι δομές από τα κάτω, όχι κόμματα με μέλη με άποψη και εκλεγμένα όργανα, αλλά «χαρισματικούς» που θα λειτουργούν ερήμην εκείνων που –υποτίθεται πως- εκπροσωπούν, χωρίς πολλούς πολλούς ελέγχους. Ενας αυταρχικός, υπέρλογος ηθικισμός αντικαθιστά τη σαφήνεια της πολιτικής σκέψης και πρακτικής.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η θεμελιώδης, στην καπιταλιστική κοινωνία, αντίθεση μεταξύ του προλεταριάτου και της αστικής τάξης βαθαίνει. Μια αντίθεση που αποσιωπάται, τεχνηέντως, ώστε να αποφεύγεται διαρκώς κάθε σύγκρουση, μικρή ή μεγαλύτερη. Από τη μεριά των αποκάτω, το παιχνίδι παίζεται με σημαδεμένα χαρτιά. Διασπασμένο, διαιρεμένο, καθημαγμένο και αλλοτριωμένο, το προλεταριάτο των  μικροαστικών και εργατικών στρωμάτων, εντός του οποίου βρίσκονται χειρώνακτες, υπαλληλικό και ακαδημαϊκό προσωπικό κ.ο.κ., κλίνει ολοένα και δεξιότερα. Η ταξική του συνείδηση αντικαθίσταται αργά αλλά σταθερά από μια φοβική στάση μοναχικού ζώου. Και η ταξική υπερηφάνεια από τη δουλοπρέπεια.

Αν, όμως, κάποιοι/ες δεν λησμονούν την ταξική διάρθρωση των κοινωνιών και λειτουργούν συνεχώς με ταξικά, και όχι μόνον οικονομικά, κίνητρα, είναι τ΄ αφεντικά. Η αποκαλούμενη εργοδοσία, εκείνη που, με τα ενεργούμενά της, εκφοβίζει, απειλεί, χειραγωγεί. Η εκμεταλλεύτρια τάξη έχει, φυσικά, πληθώρα –την πλειοψηφία μάλλον- εκπροσώπων της στα κοινοβούλια των κρατών. Στο ελληνικό παράδειγμα, μια τέτοια περίπτωση είναι η  ευρωβουλεύτρια της Ν.Δ. Ελεονώρα Μελέτη, η οποία στη συζήτηση της Ολομέλειας για τις προκλήσεις στην εργασία, δεν δίστασε να ξιφουλκήσει για τα δικαιώματα των απανταχού εργοδοτών. «Ξέρετε πόσοι εκβιάζονται από αντιεπαγγελματίες εργαζόμενους;», είπε. «Πόσες επιχειρήσεις ειδικά μικρομεσαίες αντιμετωπίζουν πίεση και δυσκολίες στη διαχείριση των ομάδων τους; Και οι εργοδότες είναι θύματα των ψυχοκοινωνικών παραγόντων, όχι μόνο οι εργαζόμενοι», τόνισε, εκφράζοντας, φόρα παρτίδα, τα δεξιά της εσώψυχα, αυτά που βλέπουν την εργάτρια και τον εργάτη κάθε λογής, από τις δασκάλες και τις χαμηλόμισθες δικηγορίνες ως τα παιδιά του δίπλα φούρνου, ως απειλητικά σκουλήκια.

Αλλά να ανατραπεί ο συσχετισμός, να τεθεί προς συζήτηση στο ευρωκοινοβούλιο η κύρια αντίθεση κεφαλαίου/εργασίας, είναι μια υπόθεση τόσο δύσκολη όσο και να ανατραπεί το ίδιο το νεοκαπιταλιστικό σύστημα. Για αρχή, είναι καιρός οι από κάτω να ξαναπιάσουν το νόημα, υπερασπιζόμενοι τις βασικές λέξεις: Κοινωνικές τάξεις, αντιθέσεις και ταξική συνείδηση.