Αλεξάνδρα Λαοπόδη - topontiki.gr

Τριάντα σοβαρά ατυχήματα πριν ένα εργατικό δυστύχημα – Πώς φτάσαμε στους 201 νεκρούς στους χώρους εργασίας

Τα ονόματα των πέντε εργατριών που σκοτώθηκαν στην έκρηξη στο εργοστάσιο «Βιολάντα» προστέθηκαν στον μακρύ κατάλογο των εργαζομένων, που τα τελευταία χρόνια έχουν χάσει τις ζωές τους σε εργατικά δυστυχήματα. Πίσω από τις απώλειες κρύβεται μια αλυσίδα εργοδοτικών επιλογών και νομοθετικών παρεμβάσεων, που έχουν καταστήσει την έκθεση των εργαζομένων σε θεμιτό ρίσκο, καθημερινή πραγματικότητα.

42 ή 201;

Το 2025 ο απολογισμός των νεκρών από εργατικά δυστυχήματα ανήλθε σε 201, σύμφωνα με την έκθεση της ΟΣΕΤΕΕ. Στον απόηχο της έκρηξης το ΣΕΠΕ αμφισβήτησε τα στοιχεία, κάνοντας λόγο για μόλις 42 θανάτους. «Στην Ελλάδα δεν υπάρχει νομοθετημένη έννοια του εργατικού ατυχήματος. Υπάρχει μια απόφαση του Άρειου Πάγου (1986) και ακολουθεί η νομολογία της σχετικές αποφάσεις», επισημαίνει, ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) και της ΟΣΕΤΕΕ, καθώς και μέλος της Διοίκησης της ΓΣΕΕ, μιλώντας στο «Ποντίκι».

«Kαλύπτουμε το σύνολο των περιστατικών που έχουν να κάνουν με θανάτους στους χώρους εργασίας. H Επιθεώρηση Εργασίας ερμηνεύει τον όρο εργατικό δυστύχημα με περιοριστικό τρόπο και εξαιρεί μεγάλες κατηγορίες κλάδων. Καταγράφει μόλις 5- 10% των αγροτικών δυστυχημάτων. Σε έκθεση της Eurostat το 2023 τα αγροτικά δυστυχήματα κάλυπταν το 12% των εργατικών δυστυχημάτων στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα κάλυπταν το 2%. Επίσης δεν περιλαμβάνει τις ένοπλες δυνάμεις, τα σώματα ασφαλείας, την ανασφάλιστη εργασία, τα μπλοκάκια που είναι γύρω στο 20% του εργατικού δυναμικού», εξηγεί.

Από το 2022 στο 2025 τα εργατικά δυστυχήματα σχεδόν διπλασιάστηκαν. Την ίδια περίοδο με τρεις νομοθετικές παρεμβάσεις είχαμε το ξήλωμα του 8ωρου. Αρχικά αυξήθηκαν οι υπερωρίες (2021), στη συνέχεια νομοθετήθηκε η παράλληλη απασχόληση σε δύο εργοδότες (2023) και τελικά το 13ωρο στο ίδιο εργοδότη (2025).  «Όλες οι μελέτες δείχνουν ότι η 8η ώρα στο 8ωρο είναι η πιο επικίνδυνη. Όταν πάμε στις 13 ώρες καταλαβαίνουμε ότι ο κίνδυνος αυξάνεται γεωμετρικά. Πάμε σε burnout δηλαδή, σε ψυχική, σωματική και συναισθηματική εξάντληση του εργαζομένου. Έχει να κάνει και με τον περιορισμό των συνδικαλιστικών ελευθεριών. Η ανισορροπία που προϋπήρχε στο εργατικό δίκαιο λόγω των μνημονίων έχει βαθύνει ακόμα περισσότερο με τους τρεις τελευταίους εργασιακούς νόμους, που ποινικοποιούν ακόμα και την απεργία. Έχει αποδειχθεί ότι όπου έχουμε οργανωμένα σωματεία και επιτροπές υγείας και ασφάλειας ο αριθμός των ατυχημάτων είναι μικρότερος. Σε αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε και τη διάλυση των ελεγκτικών μηχανισμών. Ιδιαίτερα μετά την ανεξαρτητοποίηση της της Επιθεώρησης Εργασίας», τονίζει ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ. 

Οι επαγγελματικές ασθένειες

Στα εργατικά δυστυχήματα δεν προσμετρώνται, επίσης, οι θάνατοι από τις λεγόμενες επαγγελματικές ασθένειες. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία στην Ελλάδα κάθε χρόνο πεθαίνουν περίπου 2.500 άνθρωποι από ασθένειες που συνδέονται με τις συνθήκες στους χώρους εργασίας τους. «Είναι οι διάφοροι καρκίνοι, τα αυτοάνοσα, τα εγκεφαλικά και καρδιακά επεισόδια που οφείλονται στην πίεση της εργασίας. Διάφορες ασθένειες του αναπνευστικού. Τα επόμενα χρόνια θα υπάρξει έκρηξη στους καρκίνους του δέρματος, λόγω της αύξησης της θερμικής καταπόνησης», παρατηρεί ο Ανδρέας Στοϊμενίδης και συμπληρώνει «είμαστε η μοναδική χώρα με την Πορτογαλία, όπου δεν γίνεται καταγραφή των επαγγελματικών ασθενειών και των θανάτων από επαγγελματικές ασθένειες».

Το προφίλ των θυμάτων

Μεγάλο ποσοστό των θυμάτων είναι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας που είτε δεν έχουν συμπληρώσει τα απαιτούμενα ένσημα για να συνταξιοδοτηθούν είτε επιστρέφουν στην αγορά εργασίας, επειδή αδυνατούν να βιοποριστούν με τη σύνταξη τους. «Το ένα τρίτο όσων πεθαίνουν στη δουλειά είναι άνω των 60 ετών. Ένα τυπικό εργατικό ατύχημα είναι εργαζόμενος άνω των 60 έπεσε και τραυματίστηκε ή σκοτώθηκε σε τεχνικό έργο μεσημεριανή ώρα το καλοκαίρι», σχολιάζει.

Οι προειδοποιήσεις

Μέσα σε λίγες ημέρες κατέρρευσε η εικόνα του πρότυπου εργασιακού περιβάλλοντος για το εργοστάσιο της «Βιολάντα». Σύμφωνα με το ρεπορτάζ το υπόγειο δεν είχε άδεια, οι σωλήνες δεν είχα θωρακιστεί. Οι εργαζόμενοι επί ένα μήνα διαμαρτύρονταν για μία περίεργη οσμή. Όλα τα σημάδια ήταν εκεί, αλλά η διοίκηση τα υποτιμούσε, δεν ήθελε να τα δει. «Δεν συμβαίνει ένα εργατικό δυστύχημα κατά τύχη ούτε επειδή ήταν κακιά η ώρα σύμφωνα με την επιστήμη της Υγείας και Ασφάλειας Εργασίας συντρέχουν εκατοντάδες παράγοντες. Επιστημονικά για να συμβεί ένα εργατικό δυστύχημα προϋπάρχουν 30 σοβαρά ατυχήματα, 300 λιγότερο σοβαρά και χιλιάδες επικίνδυνοι και ανθυγιεινοί παράγοντες», τονίζει.

Θα περίμενε κανείς μετά από ένα σοβαρό εργατικό ατύχημα ή δυστύχημα, οι εργοδότες να συμμορφώνονται με τις επιταγές του νόμου. Στην Ελλάδα τα πράγματα δεν ακολουθούν πάντα αυτή την πορεία.  Η ΣΤΑΣΥ σε τέσσερα χρόνια έχει θρηνήσει δύο εργαζόμενους. Το Ελληνικό έχει επανειλημμένα απασχολήσει την επικαιρότητα με σοβαρά εργατικά ατυχήματα και πιο πρόσφατα με ένα εργατικό δυστύχημα. Οι περιπτώσεις αυτές καταδεικνύουν αφενός την αποτυχία των ελεγκτικών μηχανισμών, αφετέρου ότι ένας εργοδότης, που θέτει σε κίνδυνο τις ζωές των εργαζόμενων του, δεν αλλάζει από μόνος του. «Στην Ελλάδα έχουμε παραδείγματα εργοδοτών που είχαν συνεχόμενα δυστυχήματα κάτι το οποίο είναι πολύ σπάνιο παγκοσμίως. Είχαμε προτείνει ένα point system για τις εταιρείες στα θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία, για να μην μπορούν να συμμετέχουν σε δημόσια έργα σε προμήθειες, υπηρεσίες αλλά ούτε αυτό πέρασε», επισημαίνει ο Ανδρέας Στοϊμενίδης.

Τι πρέπει να γίνει 

Η ΟΣΕΤΕΕ έχει καταθέσει 8 προτάσεις για να μπει φρένο στις ανθρώπινες απώλειες στον χώρο εργασίας. 

• Ενσωμάτωση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας στο Υπουργείο Εργασίας και θεσμική αναβάθμιση του σε Γενική Γραμματεία με επαρκή στελέχωση και τεχνολογική υποστήριξη. 
• Επέκταση Διευθύνσεων, Τμημάτων και θέσεων Επιθεωρητών Υγείας και Ασφάλειας σε όλη την επικράτεια, με ειδική μέριμνα για την κάλυψη νησιωτικών περιοχών πολύ υψηλής έντασης εργασίας σε τομείς υψηλής επικινδυνότητας, αλλά και των ακριτικών περιοχών.
• Δημιουργία ενιαίου κέντρου-επιτελικής δομής στο Υπουργείο Εργασίας για όλους τους κλάδους δραστηριότητας και η ενσωμάτωση σε αυτό, των αντίστοιχων δομών από τα άλλα Υπουργεία όπως είναι το Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Εθνικής Άμυνας, το Ναυτιλίας κ.α.
• Λειτουργία του Συμβουλίου Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, υπό την Προεδρία του Υφυπουργού Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, ως οργάνου ουσιαστικού κοινωνικού διαλόγου που θα χαράσσει τη στρατηγική αλλά και τις άμεσες προτεραιότητες. Με στοχοθεσία, λογοδοσία και ισότιμη συμμετοχή εργαζομένων και εργοδοτών.
• Δημιουργία ενός ολιγομελούς οργάνου (Task Force) με εκπρόσωπο του ΣΕΠΕ, του Υπουργείου Εργασίας, των συνδικάτων και των εργοδοτικών οργανώσεων που θα συνεδριάζει τακτικά κάθε μήνα αναλύοντας τα συμβάντα και προτείνοντας άμεσες λύσεις για την αποφυγή της επανάληψής τους.
• Ιδρυση Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου και Ασθενειών. Ο Φορέας Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου και Ασθενειών, έχει συμφωνηθεί μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, υπάρχει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιόπιστη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων, αλλά και των επαγγελματικών ασθενειών στη χώρα μας (σε διασύνδεση και με τον e- ΕΦΚΑ), καθώς και την αποτελεσματική πρόληψη στους χώρους εργασίας. 
• Υποχρεωτική σύσταση επιχειρησιακών Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας από τους εργαζόμενους σε επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 20 εργαζόμενους. Καθολική κάλυψη όλων των εργαζομένων για τις μικρότερες επιχειρήσεις, σε γεωγραφικό ή κλαδικό επίπεδο. Η συγκρότηση και λειτουργία των Περιφερειακών Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία οι οποίες είναι θεσμοθετημένες αλλά πλήρως αδρανοποιημένες.
• Ίδρυση Διευθύνσεων Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία και εργαστηρίων μετρήσεων ρυπογόνων χημικών παραγόντων σε επίπεδο Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και σε Δήμους με πληθυσμό άνω των 150.000 κατοίκων.