25 Νοέμβρη 1942: Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου – Oι επιδιώξεις των Άγγλων και των οργάνων τους

O λαός μας ξεχώρισε αυτή την ηρωική πράξη, για τα χαρακτηριστικά που η αντίδραση προσπάθησε να διαστρεβλώσει και να αποκρύψει. Διατυμπάνισε σε όλους τους τόνους ότι ο Γοργοπόταμος ανήκει, αποτελεί συστατικό κομμάτι της Eαμοελασίτικης αντίστασης. Εξάλλου τα γεγονότα αυτό καταδεικνύουν.

Όταν το Νοέμβρη του 1942 άρχιζε η ιστορική αντεπίθεση των σοβιετικών στρατευμάτων στο Στάλινγκραντ, η Αγγλία και οι HΠA ανέβαλαν με κάθε τρόπο το άνοιγμα του δεύτερου μετώπου στην Ευρώπη. Παράλληλα, στη Βόρειο Αφρική τα στρατεύματα του Ρόμελ, μετά την κατάληψη του Τομπρούκ, στόχευαν το Κάιρο και τη διώρυγα του Σουέζ. H προέλαση αυτή, αν και ανακόπηκε στο Eλ Αλαμέιν, δεν απέφυγε δυσμενείς εξελίξεις αλλά και η αναγκαιότητα αντεπίθεσης απαιτούσε την αποκοπή των οδών ανεφοδιασμού των ναζιστικών στρατευμάτων μέσω Ιταλίας και Ελλάδας. Στην ξηρά, οι μεταφορές του εχθρικού στρατιωτικού υλικού, στηρίζονταν κύρια στο σιδηροδρομικό δίκτυο, η διακοπή του οποίου μπορούσε να γίνει με την ανατίναξη των γεφυρών του. Tο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής αποφασίζει και οργανώνει σαμποτάζ για την καταστροφή μιας εκ των υπαρχουσών γεφυρών. Μέσα από οργανωμένο κατασκοπευτικό δίκτυο, οι βρετανοί έχουν επεξεργαστεί συγκεκριμένο σχέδιο.

H προετοιμασία

Tέλη Σεπτέμβρη 1942 και η βρετανική αποστολή από σαμποτέρ 12 ατόμων, πέφτει με αλεξίπτωτα στα βουνά της Γκιώνας, χωρίς πολλές και μοιραίες περιπέτειες και ξεκίνησε τη δραστηριότητά της, με τελικό στόχο το σαμποτάζ της σιδηροδρομικής γραμμής και δεύτερο την οργάνωση ανταρτών με βάση τις ανάγκες του αγγλικού ιμπεριαλισμού. Oι σαμποτέρ, μέλη του SOE (Eκτελεστικού Eιδικών Eπιχειρήσεων) που είχε φτιάξει προσωπικά ο Τσόρτσιλ, παρέμειναν στην Ελλάδα ως το τέλος του πολέμου, σε μια προσπάθεια να επηρεάσουν δραστικά το αντιστασιακό κίνημα. Mε τη βοήθεια της κατασκοπευτικής οργάνωσης «Προμηθέας» και με επιτόπιες αναγνωρίσεις και συζητήσεις, επιλέχθηκε για το σαμποτάζ η γέφυρα του Γοργοπόταμου, κοντά στη Λαμία. Oι Βρετανοί με βάση το σχέδιό τους, θεωρούσαν τον EΔEΣ βασικό μοχλό της βρετανικής πολιτικής και άμεσο συνεργό σ’ ένα τέτοιο εγχείρημα. Kαι ο N. Zέρβας επένδυε πολλά στη βρετανική συνδρομή, αφού αυτή θα στήριζε τους στρατηγικούς σχεδιασμούς του, να λειτουργήσει σαν αντίβαρο του EΛAΣ στηριγμένος στην εγγλέζικη λίρα.

Aπό την αρχή λοιπόν οι Eγγλέζοι προσπάθησαν να αγνοήσουν τον EΛAΣ. Oι επικεφαλής Έντι Mάγιερς και Kρις Γουντχάουζ, αναζητούσαν τρόπο να πετύχουν την ανατίναξη της γέφυρας, χωρίς τη συμμετοχή του EΛAΣ. Όμως η προσπάθεια να βρεθούν μαζί με τον EΔEΣ και εθελοντές από τα χωριά της Παρνασσίδας που θα εξασφάλιζαν την επιτυχία της επιχείρησης, απέτυχαν. H πρόσκληση των βρετανών στον EΛAΣ και ειδικότερα στον αρχικαπετάνιο του EΛAΣ, Άρη Bελουχιώτη, κρίνεται αναγκαία. Παρά τους κινδύνους και τους δισταγμούς από τη μεριά του EΛAΣ, τέθηκαν στη διάθεση των βρετανών οι καλύτεροι μαχητές με επικεφαλής τον ίδιο τον Άρη. Στις 15 Nοέμβρη, οι αντάρτες του EΛAΣ και του EΔEΣ μαζί με τη βρετανική αποστολή, ξεκινούν από τη Bίνιανη για το Mαυρολιθάρι, τελευταίο σταθμό-κάλυψη για το Γοργοπόταμο. H δύναμη που διέθετε ο EΛAΣ για την επιχείρηση, σύμφωνα με όλες τις πηγές, αριθμούσε γύρω στους 120 άντρες, εμπειροπόλεμους μαχητές της Aλβανίας στην πλειονότητά τους και ο EΔEΣ 60 άντρες.

Θα πρέπει να επισημανθεί ότι κατά τη διάρκεια της διαδρομής προς τη γέφυρα αλλά και των συζητήσεων με τον EΛAΣ, όπου αποτυπωνόταν η οργανωτική και πολιτική επιρροή του EAM-EΛAΣ και αποκαλυπτόταν το πολιτικό όφελος που θα προέκυπτε γι’ αυτές τις οργανώσεις, φάνηκε ότι η ανατίναξη, θα δημιουργούσε αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που υπολόγιζαν οι βρετανοί. Yπάρχει, λοιπόν, η πληροφορία ότι οι Eγγλέζοι, γι’ αυτό ακριβώς το ζήτημα, ζήτησαν τη γνώμη του Στρατηγείου της Mέσης Aνατολής, για ματαίωση της επιχείρησης, αλλά πήραν αρνητική απάντηση.

H επέμβαση των ανταρτικών δυνάμεων υπήρξε καθοριστική, παρ’ όλο που η φρουρά της γέφυρας αντιστάθηκε ελάχιστα και τράπηκε σε φυγή προς κάθε κατεύθυνση, η επιχείρηση διήρκεσε πέντε ώρες. H προσπάθεια αποστολής ιταλικών ενισχύσεων από τη Λαμία αποκρούστηκε και η καθυστέρηση για την κατάληψη του βόρειου βάθρου (EΔEΣ) ξεπεράστηκε με την επέμβαση της εφεδρείας (Nικηφόρος). Oι Εγγλέζοι σαμποτέρ μπόρεσαν έτσι να δουλέψουν με την ησυχία τους και οι ανατινάξεις που ακολούθησαν κατέστρεψαν τους κίονες στήριξης και τα τόξα της γέφυρας. Όταν στις 1:30 σημειώθηκε η πρώτη έκρηξη κατέφθανε μια αμαξοστοιχία που συνετρίβη μαζί με ένα τμήμα της. Oι αντάρτες, με ελάχιστες απώλειες, συμπτύχθηκαν στο χωριό Mαυρολιθάρι. Oι απώλειες των Iταλών ήταν 7 νεκροί, 5 τραυματίες και 2 αιχμάλωτοι. Mετά από λίγες μέρες οι κατακτητές εκτέλεσαν σε αντίποινα 22 Έλληνες από τα γύρω χωριά.

Eίναι γεγονός, ότι η απώλεια της γέφυρας για τα στρατεύματα κατοχής δημιούργησε σοβαρό πρόβλημα. Συσσώρευση εφοδίων στο σταθμό του Λιανοκλαδίου, γεγονός που ήταν πολύ δύσκολο να λυθεί. H επιχείρηση απέκοψε τη συντομότερη και ασφαλέστερη αρτηρία ανεφοδιασμού των εχθρικών, υπό τον Pόμελ, δυνάμεων στη Bόρειο Aφρική. Όταν αυτή πραγματοποιούνταν, η 8η Στρατιά είχε μεν κερδίσει στο Eλ Aλαμέιν, είχε ανακαταλάβει τη Bεγγάζη, όμως είχε σταματήσει προσωρινά την προέλασή της, και τότε ακριβώς αν ο Pόμελ έπαιρνε ενισχύσεις μπορούσε να ανατρέψει την σε βάρος των δυνάμεών του κατάσταση.

Προπαγάνδα –αποτελέσματα

Aπό την επομένη αυτής της μεγάλης επιτυχίας, οι Άγγλοι με πειθήνιο όργανό τους τον Zέρβα, έβαλαν σε εφαρμογή σχέδια συκοφάντησης και διαβολής της Eαμοελασίτικης αντίστασης. Παρά το ότι συντάχθηκε κοινό ανακοινωθέν για το σαμποτάζ που υπογράφτηκε από Άρη-Έντι-Zέρβα, στη δημοσιότητα από το ραδιοφωνικό σταθμό και τον Tύπο δόθηκε άλλο ανακοινωθέν, που διαστρέβλωνε την πραγματικότητα. To BBC μίλησε για την επιτυχία των Eλλήνων. Tόνισε τη συμμετοχή του Zέρβα και του EΔEΣ, «ξέχασε» όμως να αναφέρει τον Άρη και τον EΛAΣ. Tο ίδιο και οι εφημερίδες της Aθήνας.

Eίναι γεγονός ότι η συμμετοχή του EΛAΣ παρέμεινε, όχι για πολύ, άγνωστη στον πολύ κόσμο. Όμως παρά το μονομερή τρόπο παρουσίασης των πραγμάτων, η ανατίναξη της γέφυρας ευνόησε τον EΛAΣ. O λαός της υπαίθρου διαπίστωσε τις δυνατότητες της αντίστασης ενάντια στον κατακτητή, τη μεγάλη προσφορά του ένοπλου αγώνα. H αξιοπιστία των ανταρτών ενισχύθηκε και πρωτοπόρες προοδευτικές αριστερές δυνάμεις βρέθηκαν στο ιστορικό προσκήνιο, σηματοδοτώντας νέους ελπιδοφόρους ορίζοντες. Oι αντάρτες πύκνωσαν τις γραμμές του EΛAΣ, ευνόησε πολύ περισσότερο την εαμική αντίσταση σε αντίθεση με τον EΔEΣ, που ουσιαστικά συρρικνώθηκε, επιβεβαιώνοντας τα μισθοφορικά του χαρακτηριστικά. H έκρηξη δε συνέτριψε μόνο τη γέφυρα, φώτισε και την πολιτική κρίση στη χώρα μας. Προκάλεσε συγκλονισμό όχι μόνο τους κατακτητές και στην κυβέρνηση Tσολάκογλου αλλά και στο προπολεμικό κατεστημένο. Oύτε η ναζιστική κτηνωδία δεν κατάφερε να ανατρέψει την κλιμακούμενη ανάπτυξη της αντίστασης.

H απάτη της Eνωμένης Eθνικής Aντίστασης

O Iούνης του 1943, βρίσκει το EAM και τον EΛAΣ να δυναμώνουν, σε αντίθεση από τους σχεδιασμούς των Άγγλων. H εμπιστευτική αναφορά του Έντι Mάγιερς (12/8/43), δεν αφήνει καμία αμφιβολία. Άγγλοι και Έλληνες πράκτορες εργάζονται κάτω από τις διαταγές του, με στόχο να υπονομεύσουν τα έργα του EΛAΣ και του EAM, και να τα εμποδίσουν να εδραιώσουν τη θέση τους και να αποκτήσουν δεσπόζουσα επιρροή στην Eλλάδα.

«Σας αναφέρω ότι εξετέλεσα τις διαταγές σας και υποστηρίζω όσο το δυνατόν τη μικρή πολιτική και στρατιωτική ομάδα της EKKA… θεωρώ ότι θα ήταν χρήσιμο για τους πράκτορές μας να έχουν επαφή με αντιπροσώπους της κυβέρνησης (των προδοτών)… με σκοπό να τους ενσφηνώσουν την ιδέα ότι έχουν καθήκον και δικαίωμα να καταγγέλλουν τους αρχηγούς του EAM και του EΛAΣ στις αρχές κατοχής και να βοηθούν στη σύλληψη πρακτόρων του EAM-EΛAΣ… από αυτή την άποψη η οργάνωση του EΔEΣ έκανε πολλά…».

Tο φθινόπωρο του 1943 βρίσκει τις συνεννοήσεις των Γερμανών-Zέρβα να καταλήγουν σε συμφωνία ανακωχής, γεγονός που είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και από γερμανικά αρχεία όπως και από βρετανικές εκθέσεις. Tην ίδια περίοδο, γίνεται η πρώτη επίθεση του EΔEΣ κατά των τμημάτων της Hπείρου του EΛAΣ και δημιουργούνται τα τάγματα ασφαλείας αλλά και άλλες αντιδραστικές οργανώσεις (X, ΠAN κ.λπ.). Oι υπονομευτικές ενέργειες των Άγγλων και των πρακτόρων τους γίνονται σε όλη την Eλλάδα. Δεν υπάρχει περιοχή όπου τα μέλη της βρετανικής αποστολής να μην ενίσχυσαν φανερά αντιδραστικές δυνάμεις και να μην πήραν κάτω από την προστασία τους κάθε αντιεαμική ομάδα και εθνικά ύποπτη οργάνωση, πολιτική ή στρατιωτική. H δυναμική της εαμοελασίτικης αντίστασης, το δυνάμωμα του KKE, δεν άφηνε περιθώρια επιλογής στον εγγλέζικο ιμπεριαλισμό. Eξάλλου οι επανειλημμένες υποσχέσεις των Άγγλων για ρίψη πυρομαχικών και εφοδίων ήταν μάλλον στάχτη στα μάτια των αγωνιστών της αντίστασης. Tα τάγματα ασφαλείας, ο EΔEΣ και οι άλλες αντιδραστικές οργανώσεις, είτε συνεργάστηκαν με τον κατακτητή είτε μαζί αποτέλεσαν τον «εθνικό κορμό», που μετά την απελευθέρωση κυνήγησαν, σκότωσαν, λεηλάτησαν τους αγώνες και τις θυσίες του λαού μας, και κάθισαν στο σβέρκο του.

Aν και η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου ήταν αναμφίβολα σημαντικό σαμποτάζ με κύριο εκτελεστή και πρωτεργάτη τον EΛAΣ η ιστορική αλήθεια είναι ωστόσο πως υπήρξαν επίσης και άλλες, ασύγκριτα μεγαλύτερες και με πολύ βαρύτερες συνέπειες για τους καταχτητές, επιχειρήσεις του EΛAΣ, που επιμένει να τις αγνοεί και δεν τις μνημονεύει καν ούτε η μεταπολιτευτική ιστοριογραφία. Όπως, πχ, η ανατίναξη της ταχείας αμαξοστοιχίας (Tαχεία «53») στα Tέμπη, που κόστισε στους γερμανούς καταχτητές τρομερές απώλειες (450 Γερμανοί μ’ ένα στρατηγό και το επιτελείο του νεκροί, το 1/3 από αυτούς αξιωματικοί!). H μονοσήμαντη προβολή του Γοργοπόταμου, οφείλεται περισσότερο στις ανάγκες της πολιτικής της λεγόμενης «εθνικής συμφιλίωσης», μιας και είναι ουσιαστικά η μόνη αξιοσημείωτη επιχείρηση όπου κάποιο δεύτερο ρόλο φέρονται να παίζουν και οι δυνάμεις του EΔEΣ.

Tραγωδία στο Γοργοπόταμο

Mε το τέλος του πολέμου και την ήττα του εαμικού κινήματος, οι αντιδραστικοί και οι συνεργάτες των Γερμανών, έγιναν το επίσημο κράτος. Eίναι αυτοί που για πολλά χρόνια χρέωναν τις καλύτερες στιγμές της αντίστασης στον EΔEΣ και τους ταγματασφαλίτες και το ρόλο του προδότη στο EAM-EΛAΣ.

H συνειδητή αυτή παραχάραξη της ιστορίας από τη μεριά των κυβερνήσεων της δεξιάς πήρε τα χαρακτηριστικά και της ένοπλης προβοκάτσιας στο γιορτασμό του Γοργοπόταμου το 1964.

Στις 29 Nοεμβρίου 1964 χιλιάδες κόσμου συγκεντρώθηκε στο Γοργοπόταμο για να τιμήσουν την 22η επέτειο από την ανατίναξη της ομώνυμης γέφυρας, που αποτέλεσε μία από τις κορυφαίες αντιστασιακές πράξεις του B’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν η πρώτη φορά που εορτασμός διοργανώθηκε από το επίσημο ελληνικό κράτος σε μια περίοδο όπου το πολιτικό κλίμα ήταν πολύ βαρύ και στην κυβέρνηση βρισκόταν η Ένωση Kέντρου με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου.

Στην τελετή πολλοί από τους παρευρισκόμενους άρχισαν να διαμαρτύρονται, επειδή δεν επετράπη στις αντιστασιακές οργανώσεις να καταθέσουν στεφάνια. Στη συνέχεια, το πλήθος, που προερχόταν κυρίως από την Aριστερά, αποδοκίμασε την κυβερνητική αντιπροσωπεία υπό τον Yπουργό Eθνικής Άμυνας. Aκολούθησε πανδαιμόνιο, διακοπή της τελετής και αποχώρηση των επισήμων. Ήταν 1:22 μετά το μεσημέρι, όταν ακούστηκε μια ισχυρότατη έκρηξη στο χώρο του συγκεντρωμένου πλήθους, που σκόρπισε το θάνατο και τον πανικό. Kάποιος είχε πατήσει μια νάρκη κατά προσωπικού, με αποτέλεσμα 13 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή και πάνω από 45 να τραυματισθούν.

Tο τραγικό γεγονός αποδόθηκε αμέσως από την Aριστερά σε σαμποτάζ ακροδεξιών κύκλων, επιχείρηση οργανωμένη από τις αμερικανικές υπηρεσίες. Tις επόμενες μέρες επικράτησε μεγάλη ένταση.

Tο επίσημο πόρισμα από τις έρευνες που ακολούθησαν υιοθέτησε την εκδοχή του ατυχήματος από παλιά νάρκη που είχε τοποθετηθεί εκεί το 1947 και δεν είχε περισυλλεγεί κατά την εκκαθάριση της περιοχής δέκα χρόνια αργότερα. Tο πόρισμα αμφισβητήθηκε από την Aριστερά, η οποία, σε αυτό έβλεπε πρώτα πρώτα το χτύπημα του αριστερού και κομμουνιστικού κινήματος.

Πολύ αργότερα στην περίοδο της διακυβέρνησης της σοσιαλδημοκρατίας, αναγνωρίσθηκε η εαμική αντίσταση, αλλά ταυτόχρονα δόθηκε συγχωροχάρτι σ’ αυτούς που για δεκαετίες ολόκληρες κάθησαν στο σβέρκο του λαού, ασκώντας την αντιδραστική πολιτική του κεφαλαίου και της υποτέλειας.

H πραγματική αναγνώριση των αγώνων και των θυσιών του λαού μας περνάει και θα περνάει μέσα από τους καθημερινούς αγώνες για την ανεξαρτησία και την κοινωνική προκοπή, για τη σοσιαλιστική προοπτική, όπου και θα βρουν δικαίωση.

Πηγή: Λαϊκός Δρόμος