Ο Α’ Σύλλογος Αθηνών, με αφορμή τη δημοσιοποίηση και πιστοποίηση αυθεντικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, αναδεικνύει τη σημασία των ιστορικών τεκμηρίων απέναντι σε αναθεωρητικές προσεγγίσεις και βεβηλώσεις της μνήμης.

Τονίζει ότι η επιστημονική έρευνα οφείλει να στηρίζεται στα δεδομένα, φωτίζοντας τη διαδοχή προπολεμικής δίωξης, κατοχικής ομηρίας και ναζιστικών αντιποίνων, από τη δικτατορία του Ιωάννης Μεταξάς έως την Κατοχή. Παράλληλα, υπογραμμίζει τον παιδαγωγικό ρόλο της εκπαίδευσης στη διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης και στη μεταλαμπάδευση της ιστορικής αλήθειας στις νεότερες γενιές.

Αναλυτικά η ανακοίνωση:

«Κόρη μου, Καίτη Πόλκου, μένει Κλειούς 22 Θεσσαλονίκη. Να γίνει δασκάλα. Ο πατέρας της».

Το τελευταίο σημείωμα του δάσκαλου Βαγγέλη Πόλκου

Οι φωτογραφίες εκτέλεσης των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή είναι συγκλονιστικές. Τα λόγια μοιάζουν φτωχά για να περιγράψουν τα συναισθήματα που μας δημιουργούν. Τα πρόσωπά τους, γεμάτα τόλμη, αυταπάρνηση και βαθιά συγκλονιστική υπερηφάνεια, παρά τις ανείπωτες στερήσεις της φυλάκισής τους από τη μεταξική δικτατορία και στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, μας υπενθυμίζουν το μέγεθος της θυσίας και τη δύναμη των ιδανικών τους για έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση. Οι φωτογραφίες αποδεικνύουν τις μαρτυρίες των κατοίκων της Καισαριανής, για τον Εθνικό Ύμνο, τη Διεθνή, τα αντάρτικα που τραγουδούσαν και τα συνθήματα που φώναζαν οι μελλοθάνατοι, για το θάρρος τους, για το αίμα που κυλούσε στον δρόμο που κατηφόριζαν τα καμιόνια από την Καισαριανή προς του Ζωγράφου. Το γεγονός ότι πιστοποιήθηκε από εμπειρογνώμονες η γνησιότητά συνολικά 262 αυθεντικών φωτογραφικών ντοκουμέντων της κατοχής, ανάμεσά τους και των συγκεκριμένων που δόθηκαν στη δημοσιότητα και κλείστηκε προσύμφωνο του ελληνικού κράτους με τον Βέλγο συλλέκτη για την αγορά τους, δημιουργεί ακόμα μεγαλύτερες προσδοκίες για τεκμήρια και αποδείξεις για την αντίσταση του λαού μας ενάντια στον φασισμό και τον ναζισμό.

Μπροστά σε ένα γεγονός που η εμβέλειά και το μέγεθός του μας συγκλονίζει και λαμβάνοντας υπόψη τόσο την άμεση αντίδραση φασιστικών ομάδων, με την αποτρόπαια βεβήλωση του μνημείου στο σκοπευτήριο Καισαριανής, όσο και τις κυρίαρχες μεταμοντέρνες αφηγήσεις που επιχειρούν να παραχαράξουν την ιστορία και το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης φτάνοντας ως το ακραίο σημείο να ισχυρίζονται ότι η εκτέλεση του Γερμανού στρατηγού από τον ΕΛΑΣ προκάλεσε τις μαζικές εκτελέσεις, το ΔΣ του Α΄ Συλλόγου Αθηνών εκτιμά ότι:

1. Τα δεδομένα, τα τεκμήρια, είναι το όριο μέσα στο οποίο μπορεί να κινηθεί κάθε ερμηνεία. Η ερμηνεία είναι αναγκαία για να αποκτήσει συνοχή το παρελθόν κι εκεί μπορεί να διαφοροποιούμαστε, αλλά δεν έχει το δικαίωμα η αφήγηση κανενός να αποσιωπά, να συσκοτίζει τα δεδομένα ή να αναδιατάσσει την αιτιακή δομή των γεγονότων.
2. Όπως έλεγε εύστοχα ένας Γερμανός φιλόσοφος «κάθε εικόνα του παρελθόντος που δεν αναγνωρίζεται από το παρόν αναφορικά με αυτό, απειλεί να εξαφανιστεί αμετάκλητα». Αυτό σημαίνει ότι οι σφοδρές αντιπαραθέσεις που προκαλούν οι φωτογραφίες αυτές καθώς και οι υπόλοιπες τις οποίες με αγωνία αναμένουμε, δεν αφορούν στο μακρινό παρελθόν, αλλά στο παρόν, στα σημερινά επίδικα των κυρίαρχων πολιτικών αλλά και στα ταξικά συμφέροντα των υποτελών τάξεων. Εκεί πρέπει να εντάξουμε κι εμείς τον δικό μας λόγο, χωρίς όμως να συσκοτίζουμε ή να αποκρύπτουμε δεδομένα.
3. Αν θέλουμε να αφηγηθούμε την ιστορία των κομμουνιστών πολιτικών κρατουμένων που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, αφετηρία μας δεν μπορεί να είναι η περίοδος της Κατοχής, αλλά εκείνη της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936, που επιβλήθηκε από τον Ιωάννη Μεταξά με την υποστήριξη του βασιλιά. Και αυτό διότι οι 157 από τους 200 εκτελεσμένους ήταν κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι (από αυτούς οι 8 ήταν αρχειομαρξιστές και τροτσκιστές) που είχαν συλληφθεί από τις αρχές ασφαλείας του δικτατορικού καθεστώτος του Ιωάννη Μεταξά την περίοδο 1936–1939 και είχαν παραδοθεί από τις ελληνικές αρχές στα γερμανικά στρατεύματα, όταν αυτά εισέβαλαν στη χώρα τον Απρίλιο του 1941. Όμως, και μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς και τους συμμάχους τους, η διοίκηση των χώρων κράτησης των κομμουνιστών παρέμεινε στα χέρια της Ελληνικής Χωροφυλακής. Εκτός από τους 157 προπολεμικούς κομμουνιστές πολιτικούς κρατουμένους, μεταξύ των εκτελεσμένων της Πρωτομαγιάς του 1944 υπήρχαν και τουλάχιστον 22 μέλη του ΕΑΜ καθώς και ένα πρώην στέλεχος του ΚΚΕ, τα οποία είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια της Κατοχής από την Ελληνική Χωροφυλακή, η οποία τα παρέδωσε στους Γερμανούς προς εκτέλεση. Κατά τα λοιπά, υπάρχουν περίπου 170 ακόμη εκτελέσεις πριν και μετά την 1^η Μάη 1944. Με άλλα λόγια, αυτοί οι άνθρωποι ήταν θύματα του αντικομμουνιστικού ελληνικού κράτους και των Γερμανών κατακτητών.
4. Η επιστημονική συνέπεια απαιτεί να διατηρηθεί η διαδοχή: προπολεμική σύλληψη – κατοχική ομηρία – μαζικές εκτελέσεις ως αντίποινα. Η επιμονή στην προτεραιότητα των δεδομένων δεν είναι ουδετερότητα· είναι η μόνη μορφή επιστημονικής δέσμευσης. Προστατεύει την ιστορική ανάλυση τόσο από την υποβάθμιση της ναζιστικής κατοχικής βίας και τρομοκρατίας όσο και από τη διαγραφή της μακράς διάρκειας της κρατικής αντικομουνιστικής καταστολής στην Ελλάδα. Τα ίδια τα τεκμήρια επιβάλλουν μια συγκεκριμένη τάξη: η εκτέλεση είναι ναζιστικό έγκλημα αντιποίνων που κατέστη δυνατό επειδή προϋπήρχε ένα σώμα πολιτικών κρατουμένων.
5. Ο ισχυρισμός ότι η εκτέλεση του Γερμανού στρατηγού αποτελούσε μια αχρείαστη «αποκοτιά» του ΕΛΑΣ και αυτή προκάλεσε την εκτέλεση των 200, είναι απολύτως ψευδής και, ειδικά όταν προβάλλεται από ακαδημαϊκούς, υστερόβουλος. Οι πηγές είναι αμείλικτες. Ο ΕΛΑΣ, με βάση τις συμφωνίες που είχαν προηγηθεί, δρούσε ως ένοπλο τμήμα των συμμαχικών δυνάμεων. Επίσης, οι Βρετανοί ενημέρωσαν τον ΕΛΑΣ για τις κινήσεις του Γερμανού στρατηγού στη Λακωνία δίνοντας και την κατεύθυνση για την εκτέλεσή του. Όλα τα παραπάνω είναι αδιαμφισβήτητα και ανήκουν στον πυρήνα των ιστορικών δεδομένων, ανατρέποντας το θεμέλιο της αντικομμουνιστικής αφήγησης που τοποθετεί την έναρξη εμφύλιων διαμαχών στο 1943. Αντίθετα, ήταν η παράδοση, το 1941, των κομμουνιστών που (κατά δήλωση του κόμματός τους) δήλωναν τη διαθεσιμότητα να πολεμήσουν στην πρώτη γραμμή τον φασισμό, από το ελληνικό κράτος στους κατακτητές, που αποτέλεσε μία από τις πρώτες εμφύλιες πράξεις.
6. Η παιδεία δεν είναι ουδέτερη απέναντι στη λήθη, τον αναθεωρητισμό και τη βεβήλωση της ιστορίας, αλλά οφείλει να παρέχει ολόπλευρη κριτική γνώση και αμφισβήτηση, προκειμένου να διαβάσουμε την πραγματικότητα για να την αλλάξουμε. Μέσα από τους Συλλόγους εκπαιδευτικών Π.Ε. και τους Συλλόγους Διδασκόντων/ουσών, έχουμε χρέος ως εκπαιδευτικοί να διαφυλάσσουμε τη συλλογική μνήμη και να μεταδίδουμε στις νεότερες γενιές την ιστορική αλήθεια, την αξία της αντίστασης και τον σεβασμό στους αγώνες του λαού μας. Σε μια εποχή που τα σύννεφα ενός γενικευμένου πολέμου πυκνώνουν απειλητικά και η εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας οξύνεται στο έπακρο για τα υπερκέρδη των λίγων, οι επισκέψεις στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, στο Μπλοκ 15 Χαϊδαρίου, στο κάστρο του Υμηττού, οι ιστορικοί περίπατοι, οι συζητήσεις, οι βιβλιοπαρουσιάσεις και οι προβολές ταινιών, όπως το εμβληματικό Τελευταίο Σημείωμα οφείλουν να είναι εντός ύλης ως συγκλονιστικά πρότυπα έμπνευσης της νέας γενιάς. Άλλωστε, τα μορφωτικά δικαιώματα όλων των παιδιών υπερασπίστηκαν με το παράδειγμά τους ο Δημήτρης Γληνός, ο Νίκος Πλουμπίδης, η Ρόζα Ιμβριώτη, ο Κώστας Σωτηρίου, η Έλλη Αλεξίου, ο Μιχάλης Παπαμαύρος, ο Κώστας Καλαντζής και πλήθος άλλων μαχόμενων επώνυμων και ανώνυμων δασκάλων με “Δ” κεφαλαίο.
7. Οφείλουμε να τιμούμε τους ήρωες του κλάδου μας. Τα ονόματα των οκτώ δασκάλων της Καισαριανής και ενός που εκτελέσθηκε την ίδια ημέρα στην Πελοπόννησο είναι: Δημήτριος Κοσμάς, Γιώργος Κρόκος, Μύρων Παπαδόπουλος, Βαγγέλης Πόλκος (μέλος της ΕΕ της ΔΟΕ), Παναγιώτης Τούρπας, Τάσος Τσαλίκης, Κώστας Τσίρκας, Κώστας Χυτήρης, (μέλος του ΔΣ της ΔΟΕ). Το μεταπολεμικό κράτος, ανάμεσα στα άλλα, καταδίωξε τους εαμίτες δασκάλους και τις εαμίτισες δασκάλες, εκτέλεσε, βασάνισε, απέλυσε την μεγάλη πλειοψηφία τους, ενώ, την ίδια στιγμή, οι εκπαιδευτικοί-συνεργάτες των Γερμανών όχι μόνο δεν είχαν καμία συνέπεια, αλλά αντιμετωπίστηκαν ως πατριώτες!
8. Η διαφύλαξη των τεκμηρίων στην εποχή μας, παρ’ ότι πρωτότυπο και αντίγραφο δεν έχουν ιδιαίτερη διαφορά, έχει βεβαίως τη σημασία της. Πρέπει αυτές οι φωτογραφίες να αποκτηθούν και να κατατεθούν σε επίσημο αρχειακό φορέα, με τον όρο ότι θα είναι διαθέσιμες στην έρευνα και ότι τα ψηφιακά τους αντίγραφα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς αντίτιμο σε εκδόσεις, εκθέσεις, ντοκιμαντέρ κ.ά. Επίσης, να αποδοθούν στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, το Δήμο Χαϊδαρίου, το ΚΚΕ (στο οποίο ανήκαν η μεγάλη πλειοψηφία των εκτελεσθέντων) και τις τροτσκιστικές πολιτικές οργανώσεις (στις οποίες ανήκαν συνολικά 12 από τους 200 εκτελεσθέντες) και βεβαίως στους συγγενείς.

Το μέλλον μας πολεμάει ενάντια στο μέλλον τους, μόνο ο καθημερινός ταξικός ανταγωνισμός και η συνεχής και συνεπής συμμετοχή μας σε αυτόν μπορεί να τιμήσει με τον καλύτερο τρόπο τον αγώνα και τη θυσία των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής.

Η πρόεδρος                 Ο Γ. Γραμματέας

Άντα Παραφόρου        Δημήτρης Μαριόλης