Στις 2 Φεβρουαρίου 2026 ο Μητσοτάκης με διάγγελμά του και με επιστολή του προς τους βουλευτές της ΝΔ άνοιξε τη διαδικασία για μια νέα αναθεώρηση του Συντάγματος, την πέμπτη κατά σειρά από την αρχή της Μεταπολίτευσης. Ήδη από το 2018 η ΝΔ είχε παρουσιάσει ένα σχέδιο συνταγματικής αναθεώρησης, για την υλοποίηση του οποίου έκανε το πρώτο βήμα με την τέταρτη συνταγματική αναθεώρηση του 2019. Από την αρχή της φετινής χρονιάς επανέφερε την ολοκλήρωση του σχεδίου της, μέσα σε περιβάλλον διογκωμένης λαϊκής αποδοκιμασίας της κυβερνητικής πολιτικής και μιας τρικυμίας σκανδάλων που αυξάνει διαρκώς την κυβερνητική φθορά, που αποκαλύπτει τον αντιδραστικό ρόλο των αστικών θεσμών και μεγαλώνει την πολιτική κρίση του συστήματος διακυβέρνησης. Με τον ορίζοντα των εκλογών να πλησιάζει, η συνταγματική αναθεώρηση ανασύρθηκε από την κυβέρνηση και σαν εργαλείο αντιμετώπισης αυτών των εξελίξεων. Με αυτό το νόημα ο Μητσοτάκης ανακοίνωσε πως η συνταγματική αναθεώρηση γίνεται για «να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στο κράτος, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, τη διοίκηση και τη δικαιοσύνη», για να φορεθεί ο φερετζές ενός δήθεν «νέου, σύγχρονου και άρτιου υποδείγματος διακυβέρνησης» στην κυβερνητική πολιτική και στο ξεγύμνωμα του αληθινού αντιδραστικού και σάπιου χαρακτήρα του αστικού κράτους, των αστικών θεσμών, του αστικού πολιτικού συστήματος, της αστικής δικαιοσύνης και διοίκησης, ο οποίος έγινε πολύ ορατός και αποκρουστικός στα μάτια του κόσμου τα τελευταία χρόνια. Ο βασικός πολιτικός στόχος, βέβαια, που θέλει η ΝΔ να επιτύχει είναι η επέκταση και η παγίωση της ατζέντας των νεοφιλελεύθερων αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεών της, που στο μέλλον θα είναι δύσκολο να αναιρεθούν, καθώς οι συνταγματικές διατάξεις υπερισχύουν των νόμων και μια συνταγματική αλλαγή είναι πολύ πιο δύσκολη από μια αλλαγή νόμου. Αυτό, ακριβώς, πιστοποιούν οι σχετικές προτάσεις της για τα αναθεωρητέα άρθρα του Συντάγματος, που τα κύρια σημεία τους συμπεριλαμβάνουν:

• Την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, ώστε να αρθούν όλα τα συνταγματικά εμπόδια για την ιδιωτικοποίηση της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Η κυβέρνηση της ΝΔ, αφού εκκίνησε αυτή την ιδιωτικοποίηση με τα «Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης» (ΝΠΠΕ) που νομοθέτησε το 2024, θέλει να την ολοκληρώσει, θεσμοθετώντας με το Σύνταγμα τη «συνολική δυνατότητα ίδρυσης» ιδιωτικών Πανεπιστημίων.
• Την επιβολή ενός συστήματος αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, που θα χρησιμοποιηθεί ως πολιορκητικός κριός για την κατάργηση της μονιμότητάς τους στον δημόσιο τομέα. Με αλλαγή του άρθρου 103 του Συντάγματος (υπηρεσιακή κατάσταση των οργάνων της διοίκησης) επιδιώκει να επιβάλει ένα σύστημα «κρίσεων» των δημοσίων υπάλληλων, που θα φτάνουν -πέρα από τις άλλες ποινές- και μέχρι την «παύση» τους, δηλαδή την απόλυση, έτσι ώστε να διαμορφώσει ένα σύστημα υπαλλήλων πλήρως υποταγμένων στην κυβέρνηση και στην κρατική διοίκηση. Το ενσωματώνει αυτό στο Σύνταγμα για να του δώσει διαχρονική νομική θωράκιση και, όπως έχει δηλώσει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, η κυβέρνηση επιμένει «να μπει στον υπέρτατο νόμο, που είναι το Σύνταγμα, η συγκεκριμένη πρόβλεψη, για να προστατεύσουμε τη χώρα από μελλοντικές επόμενες, μεθεπόμενες κυβερνήσεις λαϊκιστών, που για να γίνουν αρεστές, μπορεί να καταργήσουν την όποια αξιολόγηση».
• Τη συνταγματική παγίωση της μνημονιακής οικονομικής πολιτικής των δημόσιων υπερπλεονασμάτων, μέσω της άγριας φορολόγησης των λαϊκών στρωμάτων και της περικοπής των δημόσιων δαπανών για τις κοινωνικές ανάγκες. Για να το κατοχυρώσει αυτό σε βάθος χρόνου θέλει να εισαγάγει στο άρθρο 79 του Συντάγματος (δημοσιονομική διαχείριση και φορολογία) τη διατύπωση πως «ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία». Και, όπως εξήγησε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επαναλαμβάνοντας το σκεπτικό των μνημονίων, η κυβέρνηση προτείνει γι’ αυτό και συνταγματικώς, «να μην επιτρέπεται να ψηφίζονται προϋπολογισμοί, οι οποίοι εκτρέπουν τα δημόσια οικονομικά […] να δίνουνε παραπάνω απ’ όσα αντέχει η οικονομία

μας». Για να γίνει ακόμα πιο σαφές τι επιδιώκει η κυβέρνηση σημειώνουμε και την πρότασή της για το άρθρο 78 του Συντάγματος (φορολογία), η οποία ζητά να περιληφθεί συνταγματική πρόνοια για κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε ιδιωτικές επενδύσεις στρατηγικής σημασίας.

• Την τροποποίηση άρθρων του Συντάγματος που αφορούν στις χρήσεις γης, τις δασικές εκτάσεις, τους υδάτινους πόρους, με την εισαγωγή διατάξεων που θα δώσουν συνταγματική κάλυψη στην παραπέρα εμπορευματοποίηση δημόσιων αγαθών (ιδιωτικοποίηση του νερού), και στην ασύδοτη και καταστροφική ανάπτυξη της δραστηριότητας μεγαλοκεφαλαιούχων «επενδυτών». Αυτό είναι το περιεχόμενο των διατάξεων για τη δυνατότητα μεταφοράς του συντελεστή δόμησης, για την «αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων» κ.ά., που αναφέρονται στην πρόταση της ΝΔ για τη συνταγματική αναθεώρηση. Θέλουν συνταγματικά να περιορίσουν κι άλλο τα προστατευτικά μέτρα σε τομείς (περιβάλλον, δόμηση, δημόσια αγαθά) που εποφθαλμιούν και θέλουν να εκμεταλλευθούν μεγάλα ιδιωτικά κεφάλαια. Αυτές οι προθέσεις είναι τόσο εξόφθαλμες, ώστε να αποκαλύπτονται και από τα έσω της ΝΔ, με τον Παυλόπουλο δημόσια να δηλώνει πως «η κυβερνητική πρόταση αναθεώρησης είναι να επιτραπεί στο μέλλον η ανεμπόδιστη τσιμεντοποίηση και η δίχως περιορισμούς εγκατάσταση, όπου αυτό κρίνεται οικονομικώς σκόπιμο και προσοδοφόρο, των κάθε μορφής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας».
• Την αναθεώρηση του άρθρου 29 του Συντάγματος που αφορά στο πλαίσιο λειτουργίας, ίδρυσης και χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων. Η κυβερνητική πρόθεση είναι να αλλάξει το πλαίσιο νομιμότητας των κομμάτων και να ελέγξει το σύστημα εκλογών και ανάδειξης κυβέρνησης. Προβλέπει έλεγχο των προϋποθέσεων συμμετοχής των πολιτικών κομμάτων στις εκλογές και εξάρτηση της ίδρυσης και λειτουργίας των κομμάτων από ειδικό νόμο (που προφανώς θα καθορίζει η κυβερνητική πλειοψηφία), όπως επίσης και συνταγματική διάταξη που να αναφέρεται σε εκλογικό σύστημα που θα διασφαλίζει την «εύλογη» αναλογικότητα και την «κυβερνησιμότητα», δηλαδή, ένα σύστημα,ουσιαστικά, αλλοίωσης της γνήσιας αναλογικής εκλογικής έκφρασης.
• Την άρνηση κατάργησης του άρθρου 86 (περί ευθύνης υπουργών) το οποίο ορίζει πως «μόνο η Βουλή έχει το δικαίωμα να ασκεί ποινική δίωξη εναντίον εν ενεργεία ή πρώην υπουργών και υφυπουργών». Γεγονός που έχει οδηγήσει ώστε σε όλα τα σκάνδαλα υπουργοί και υφυπουργοί να μην διώκονται, καθώς η κυβερνητική πλειοψηφία ελέγχει τη Βουλή. Η αναθεώρηση που προτείνει, λόγω και της μεγάλης πίεσης που έχει δεχθεί από τα σκάνδαλα, είναι μια ανώδυνη τροποποίηση του σχετικού άρθρου που θα προβλέπει μια «περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής λειτουργίας στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης των μελών της Κυβέρνησης και των Υφυπουργών».
• Τη θέσπιση συνταγματικών διατάξεων που, με περίβλημα την «αποκάθαρση και τον εξορθολογισμό του Τύπου» και την αντιμετώπιση της «πρόκλησης της τεχνητής νοημοσύνης», των ψεύτικων πληροφοριών και κατασκευασμένων ειδήσεων (fake news), θα επιτρέψουν μεγαλύτερη λογοκρισία, παρακολούθηση, περιορισμό, αποκλεισμό «μη αρεστών» φωνών.

Η συνταγματική αναθεώρηση που προωθεί η κυβέρνηση κινείται στους άξονες της ισχυρής νομικής κατοχύρωσης αντιδραστικών «μεταρρυθμίσεων» που, πρώτον, ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα του μεγάλου κεφαλαίου (ιδιωτικοποιήσεις, «δημοσιονομική σταθερότητα», διεύρυνση της ανεξέλεγκτης κεφαλαιοκρατικής επενδυτικής δραστηριότητας με κίνητρα και κατάργηση προστατευτικών μέτρων για δημόσια αγαθά), δεύτερον, δυναμώνουν τον πολιτικό έλεγχο για την εφαρμογή της αντιλαϊκής πολιτικής (αξιολόγηση και απολύσεις στο δημόσιο, προστασία των κυβερνώντων από ευθύνες των συνεπειών της πολιτικής που ασκούν, παρέμβαση στο πλαίσιο ίδρυσης και λειτουργίας των πολιτικών κομμάτων), τρίτον, περιορίζουν ακόμα περισσότερο την πολιτική δημοκρατία (θέσπιση προϋποθέσεων για τη συμμετοχή στις εκλογές, νόθευση του εκλογικού συστήματος, λογοκρισία και περιορισμός των αντιπολιτευτικών φωνών). Η κυβέρνηση θέλησε να την ξεκινήσει από τον Απρίλιο, έχοντας και άλλες παράπλευρες επιδιώξεις, όπως την απόσπαση συναίνεσης στις προτάσεις της για τη συνταγματική αναθεώρηση από κόμματα της αστικής αντιπολίτευσης, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σαν εφαλτήρια για μια μετεκλογική κυβερνητική

συνεργασία. Ή ακόμα τη χρησιμοποίηση της διαδικασίας της συνταγματικής αναθεώρησης ως μέσο επικοινωνιακού αντιπερισπασμού και απόσπασης της προσοχής του εκλογικού σώματος από τη μεγάλη αναμπουμπούλα των σκανδάλων της. Ωστόσο, οι πολιτικές εξελίξεις που έχουν σημειωθεί και η συνεχής πολιτική φθορά της καθυστέρησαν το σχεδιασμό της, που σπεύδει τώρα να τον ενεργοποιήσει με το ξεκίνημα των εργασιών της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, η κυβερνητική πλειοψηφία της οποίας αποφάσισε να τελειώσουν αυτές άρον-άρον σε ένα μήνα, παραβιάζοντας την απόφαση της Ολομέλειας της Βουλής να έχουν δίμηνη διάρκεια. Με αυτά τα δεδομένα ακόμα και πολλοί αστοί συνταγματολόγοι έχουν φτάσει στο σημείο να μιλούν ανοικτά για «εργαλειοποίηση της αναθεωρητικής διαδικασίας», για «ευτελισμό του Συντάγματος» και για «γελοιοποίηση των θεσμών». Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση προχωρά το σχέδιό της, δείχνοντας προκλητικά το βαθιά αντιδημοκρατικό, αντιδραστικό και αλαζονικό χαρακτήρα της.

• Θυμίζουμε ότι τα άρθρα που θα προταθούν από την Επιτροπή και θα κριθούν αναθεωρητέα από τη Βουλή με 180 και πλέον ψήφους θα απαιτήσουν πλειοψηφία 151 βουλευτών στην επόμενη Βουλή, ενώ αντίστοιχα τα άρθρα που θα κριθούν αναθεωρητέα με πλειοψηφία μικρότερη των 3/5 θα απαιτήσουν πλειοψηφία 180 βουλευτών. Οι διατάξεις που δεν θα συγκεντρώσουν 151 ψήφους σε καμία από τις δύο ψηφοφορίες απορρίπτονται. Στην επόμενη Βουλή θα συγκροτηθεί εκ νέου αρμόδια επιτροπή που θα παραλάβει τα υπό αναθεώρηση άρθρα και θα ορίσει το περιεχόμενό τους. Η απόφαση θα ληφθεί από την Ολομέλεια με ονομαστική ψηφοφορία (απαιτούνται 180 ψήφοι για τα άρθρα που στην προτείνουσα έλαβαν 151 και 151 για τα άρθρα που συγκέντρωσαν τουλάχιστον 180).