Επιχείρηση... κοπίδι για τα δημόσια Πανεπιστήμια!

Χρήστος Κάτσικας

Tα μαύρα μαντάτα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση που έκρυβε ο «μπλε φάκελος» που παρέλαβε ο Πιερρακάκης για τους κυβερνητικούς στόχους και τις δράσεις στην Παιδεία τη διετία 2025-2027.

Τους μπλε φακέλους με τις προτεραιότητες και τις νέες στοχεύσεις κάθε υπουργείου για το 2025 παρέλαβαν τα μέλη της κυβέρνησης, πριν από λίγες μέρες στο Μέγαρο Μαξίμου, κατά τη διάρκεια του υπουργικού συμβουλίου. Το υλικό που περιέχεται σε αυτούς περιλαμβάνει τους κεντρικούς κυβερνητικούς στόχους και τις δράσεις για τη διετία 2025 – 2027. Ο «μπλε φάκελος» για την Παιδεία περιγράφει έναν νέο εκπαιδευτικό χάρτη που συγκροτείται από προτεραιότητες, προσανατολισμούς και στοχεύσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, το φως της δημοσιότητας είδαν οι δύο επικείμενες νομοθετικές πρωτοβουλίες του ΥΠΑΙΘΑ, τις οποίες παρουσίασε ο υπουργός Παιδείας Κυριάκος Πιερρακάκης, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και σε συνεντεύξεις του σε τηλεοπτικά δίκτυα. Συγκεκριμένα, ο υπουργός μίλησε για τα νομοσχέδια και το περιεχόμενό τους, που θα αφορά την ίδρυση και λειτουργία των 22 Δημόσιων Ωνάσειων Σχολείων, στην εισαγωγή του Διεθνούς Απολυτήριου (International Baccalaureate – ΙΒ) στα Πρότυπα και τα Πειραματικά Λύκεια, από τον Σεπτέμβριο του 2026, στην ίδρυση 2 αθλητικών σχολείων σε και Θεσσαλονίκη, στο Πρόγραμμα «Ανοιχτό Σχολείο» (ανοιχτά σχολεία τα Σαββατοκύριακα) σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση κ.ά.

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, τα παραπάνω δεν είναι η αιχμή του «υπουργικού δόρατος», αλλά θεωρήθηκε συνετό να γίνει αναφορά μόνο σε αυτά, για επικοινωνιακούς λόγους και για να μην ξεσηκωθούν νέες αντιδράσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας. Ανάμεσα στις στοχεύσεις που περιλαμβάνονται στον μπλε φάκελο για το υπουργείο Παιδείας (και οι οποίες δεν ανακοινώθηκαν) είναι η αναδιάρθρωση του χάρτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Ο σχεδιασμός για την αναδιάρθρωση του χάρτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν είναι νέος καθώς τον ίδιο στόχο βρίσκουμε και το φθινόπωρο του 2022 αλλά και το 2023. Και τότε η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως θεώρησε ότι έφτασε η ώρα να «ξεμπερδεύει» με τα τμήματα που «θερίστηκαν» από υποψήφιους με όχημα την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Ωστόσο η προσπάθεια τότε της υπουργού Παιδείας Νίκης Κεραμέως δεν καρποφόρησε.

Η ανακοίνωση των βάσεων εισαγωγής των τελευταίων Πανελλαδικών Εξετάσεων (2024) φώτισε για μια ακόμη φορά τις συνέπειες των τεχνητών εμποδίων που στήθηκαν τα τελευταία χρόνια με την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής στις πανελλαδικές εξετάσεις με τις εκατόμβες εξοστρακισμένων υποψηφίων. Από τις συνολικά 62.248 θέσεις εισακτέων που είχε ανακοινώσει το υπουργείο Παιδείας για την εισαγωγή των υποψηφίων των Γενικών Λυκείων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στις φετινές Πανελλαδικές Εξετάσεις, καλύφθηκαν μόλις οι 52.128, δηλαδή, δηλαδή, έμειναν 10.120 κενές θέσεις. Για μια ακόμη χρονιά σε ένα μεγάλο αριθμό τμημάτων έμειναν οι περισσότερες προσφερόμενες θέσεις κενές.

Θυμίζουμε ότι τα 4 τελευταία χρόνια κυρίως με την εφαρμογή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ) τα Πανεπιστήμια έχουμε περίπου 48.000 κενές θέσεις. Ηδη καθώς φέτος έκλεισε ο τέταρτος χρόνος της εφαρμογής της ΕΒΕ υπάρχουν δεκάδες τμήματα τα οποία σε κάθε έτος σπουδών τους έχουν περίπου όσους μαθητές έχει ένα ή δύο μαζί τμήματα ενός Γυμνασίου ή ενός Λυκείου. Τι σημαίνουν όλα αυτά; Μαύρα μαντάτα για τα δημόσια Πανεπιστήμια.

Στο βάθος δεν περιμένει... κήπος, αλλά η αρχή μιας νέας «μαύρης εποχής» για τα δημόσια Πανεπιστήμια που αντιμετωπίζουν την αποψίλωση και η αρχή μιας «χρυσής εποχής» για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια την οποία έφερε το υπουργείο Παιδείας. Γιατί είναι φανερό ότι μετά την εκκένωση... έρχεται για τα δημόσια Πανεπιστήμια η συρρίκνωση και για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια (και όχι μόνο) η... πελατεία!

Ο νόμος ν. 4957/ 2022 «Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα» για τη λειτουργία των Πανεπιστημίων ορίζει ως ένα από τα κριτήρια ύπαρξής τους τον δυσανάλογα μεγάλο ή μικρό ετήσιο αριθμό φοιτητών του εκάστοτε ΑΕΙ σε σύγκριση με τον αριθμό των μελών ΔΕΠ, καθώς και την ιδιαίτερα χαμηλή προτίμηση για εισαγωγή στα προγράμματα σπουδών τυπικής εκπαίδευσης που παρέχουν. Ας ρίξουμε μια ματιά στο μέλλον με τον φακό της μαθηματικής ακρίβειας: οι χιλιάδες αυτές θέσεις εισακτέων που έμειναν κενές (σε συνδυασμό με τη «δράση των μετεγγραφών») αποψιλώνουν περίπου 50-60 τμήματα περιφερειακών Πανεπιστημίων και όχι μόνο.

Στο σημείο αυτό, το ΥΠΑΙΘΑ, επιδέξια, με τη βοήθεια του μιντιακού λόγου που προβάλλει τα ρετάλια της εκπαιδευτικής πολιτικής του ως νέα μεταρρυθμιστική σταυροφορία, οδηγεί τον προβληματισμό της κοινής γνώμης σε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία: όσα τμήματα δεν έχουν «φοιτητές-πελάτες» πρέπει να κλείσουν ή να αναμορφωθούν. Ετσι το υπουργείο νομιμοποιημένα θα σύρει τα «κενά» τμήματα στον «ανακριτικό» φακό της Εθνικής Αρχής για την Ανώτατη Εκπαίδευση (ΕΘΑΑΕ), η οποία, σαν έτοιμη από καιρό, αναμένεται να εισηγηθεί μείωση των πανεπιστημιακών τμημάτων της χώρας.

Μάλιστα, ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), καθηγητής και πρώην πρύτανης κ. Περικλής Μήτκας, σε πρόσφατη συνέντευξη του εξηγεί αναλυτικά τον τρόπο με τον οποίον η Αρχή θα γνωμοδοτήσει για τις επικείμενες συγχωνεύσεις στα ΑΕΙ και τονίζει ότι ο κίνδυνος για τα τμήματα που δεν προσελκύουν αρκετούς φοιτητές εξαρτάται από την ικανότητα των ΑΕΙ και του κράτους να αναπτύξουν στρατηγικές για την ενίσχυση της ελκυστικότητάς τους.

Είναι ξεκάθαρο: από τη μια, η κυβέρνηση αυστηροποιεί (και παράλληλα ακριβαίνει) τα κριτήρια εισαγωγής στη δημόσια πανεπιστημιακή εκπαίδευση και, από την άλλη, αφού εξίσωσε τα πτυχία των κολεγίων με αυτά των δημόσιων Πανεπιστημίων όσον αφορά τα επαγγελματικά δικαιώματα (και τα ακαδημαϊκά πλέον με τον νόμο για τη Σύμβαση της Λισαβόνας), επιχειρεί τώρα να ενισχύσει τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια μέσω της τροφοδότησής τους με φοιτητές-πελάτες.