Χρήστος Κάτσικας

Είναι οι εκπαιδευτικοί δημόσιοι υπάλληλοι μόνο όταν πρόκειται για υποχρεώσεις και όχι όταν πρόκειται για δικαιώματα;

Το ερώτημα ακούγεται σκληρό. Για πολλούς όμως μέσα στα σχολεία, είναι πλέον καθημερινό βίωμα.

Η ανοιχτή επιστολή του εκπαιδευτικού Θάνου Μούκα (Χημικός, MSc, PhD - ΔΔΕ Β’ Αθήνας) προς την υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική διαμαρτυρία. Συμπυκνώνει ένα ευρύτερο αίσθημα που διατρέχει τον κλάδο: ότι οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζονται συχνά ως μια ειδική κατηγορία εργαζομένων στην οποία εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες.

Και το ερώτημα που αναδύεται είναι εύλογο: αν ανήκουν στο ίδιο Δημόσιο, γιατί δεν ισχύουν οι ίδιοι κανόνες;

Ο αποκλεισμός από την κινητικότητα

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο αποκλεισμός των εκπαιδευτικών από το Ενιαίο Σύστημα Κινητικότητας (ΕΣΚ).

Για χιλιάδες δημόσιους υπαλλήλους, η κινητικότητα αποτελεί θεσμοθετημένο εργαλείο υπηρεσιακής μεταβολής, επαγγελματικής διευκόλυνσης ή οικογενειακής προσαρμογής.

Για τους εκπαιδευτικούς, όχι.

Η πρόσφατη ρύθμιση που τους αφήνει εκτός έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, όχι μόνο για πρακτικούς λόγους αλλά και για λόγους αρχής.

Διότι εδώ δεν τίθεται μόνο θέμα διοικητικής λειτουργίας. Τίθεται ζήτημα ίσης μεταχείρισης.

Όταν ένας δημόσιος υπάλληλος μπορεί να μετακινηθεί και ένας άλλος αποκλείεται συλλήβδην, χωρίς εξατομίκευση και χωρίς πειστική τεκμηρίωση, η συζήτηση ξεπερνά τη γραφειοκρατία και αγγίζει τον πυρήνα της δικαιοσύνης.

Το επιχείρημα των εκπαιδευτικών είναι απλό: αν το πρόβλημα είναι τα κενά στα σχολεία, τότε η λύση είναι οι μόνιμοι διορισμοί και ένα λειτουργικό σύστημα μεταθέσεων — όχι η αφαίρεση δικαιωμάτων.

Η αόρατη τσέπη του εκπαιδευτικού

Υπάρχει και κάτι που σπάνια συζητείται.

Πόσα πληρώνει από την τσέπη του ο εκπαιδευτικός για να κάνει σωστά τη δουλειά του;

Βιβλία.
Εκτυπώσεις.
Γραφική ύλη.
Υλικά για δραστηριότητες.
Προσωπικός υπολογιστής.
Σύνδεση στο internet.
Ψηφιακά εργαλεία.

Ιδιαίτερα στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, πολλοί εκπαιδευτικοί λειτουργούν σχεδόν ως άτυποι χορηγοί της ίδιας τους της τάξης.

Κι όμως, ενώ σε άλλες κατηγορίες εκπαιδευτικού και επιστημονικού προσωπικού αναγνωρίζονται σχετικές επαγγελματικές δαπάνες, για τον εκπαιδευτικό του δημόσιου σχολείου αυτό θεωρείται περίπου αυτονόητη προσωπική υποχρέωση.

Εργασία πέρα από το ωράριο χωρίς αποζημίωση

Εκπαιδευτικοί όμιλοι. Δράσεις. Εκδηλώσεις. Προγράμματα. Συνοδείες.

Το ελληνικό σχολείο στηρίζεται σε τεράστιο βαθμό στην επιπλέον εργασία των εκπαιδευτικών.

Μόνο που αυτή η επιπλέον εργασία συχνά δεν αντιμετωπίζεται ως εργασία.

Αντί οικονομικής αποζημίωσης, προσφέρεται πολλές φορές «ηθική αναγνώριση», μοριοδότηση ή αξιολογική συνεκτίμηση.

Όμως η πραγματικότητα είναι απλή: όταν ένας εργαζόμενος προσφέρει χρόνο, ευθύνη και εργασία πέραν του κανονικού του πλαισίου, αυτό έχει αξία που δεν μπορεί πάντα να αποτιμηθεί με ένα πιστοποιητικό καλής διάθεσης.

Οι σχολικές εκδρομές: ευθύνη χωρίς ουσιαστική αναγνώριση

Εδώ η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη.Ο εκπαιδευτικός που συνοδεύει εκδρομή δεν μετακινείται για προσωπικό λόγο.

Βρίσκεται εκτός έδρας για υπηρεσιακό καθήκον.

Με ευθύνη για ανήλικους μαθητές.
Με συνεχή επαγρύπνηση.
Με 24ωρη ουσιαστικά υπηρεσιακή επιβάρυνση.

Κι όμως, το καθεστώς αποζημίωσης παραμένει αντικείμενο διαχρονικής διαμαρτυρίας.

Σε μια εποχή όπου η ευθύνη στα σχολεία γίνεται ολοένα βαρύτερη, πολλοί εκπαιδευτικοί νιώθουν ότι τους ζητείται να σηκώνουν δυσανάλογο βάρος χωρίς αντίστοιχη θεσμική στήριξη.

Το βαθύτερο πρόβλημα

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι θεσμικό και συμβολικό.

Όταν ένας κλάδος νιώθει ότι καλείται διαρκώς να προσφέρει περισσότερα με λιγότερα δικαιώματα, καλλιεργείται ένα επικίνδυνο αίσθημα απαξίωσης.

Και όταν αυτό συμβαίνει στους ανθρώπους που κρατούν όρθιο το δημόσιο σχολείο, η συνέπεια δεν αφορά μόνο τους ίδιους.

Αφορά ολόκληρη την εκπαίδευση.