Οταν το ένα σχολείο γίνεται... πέντε!

Χρήστος Κάτσικκας

Η «μαθηματική λογική» στην εκπαίδευση που εξαντλεί τους εκπαιδευτικούς

Καλούνται να συμπληρώνουν το υποχρεωτικό ωράριο, κάνοντας... ακροβατικά για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους μέχρι και σε πέντε διαφορετικά σχολεία.

Hεκπαιδευτική κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Οι αποφάσεις για τις τοποθετήσεις και τα ωράρια των εκπαιδευτικών λαμβάνονται συχνά με όρους καθαρά αριθμητικούς, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο ανθρώπινος παράγοντας και οι ανάγκες της σχολικής ζωής.

Η εικόνα ενός εκπαιδευτικού που μπαίνει στην τάξη με την τσάντα στον ώμο, βιαστικός να προλάβει το επόμενο σχολείο, δεν είναι σπάνια στην Ελλάδα. Χιλιάδες δάσκαλοι και καθηγητές καλούνται κάθε χρόνο να «μοιράζουν» τον χρόνο τους ανάμεσα σε δύο, τρία, ακόμα και πέντε σχολεία, διανύοντας καθημερινά μεγάλες αποστάσεις. Το φαινόμενο αυτό, που έχει παγιωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, αποτυπώνει τις παθογένειες του εκπαιδευτικού συστήματος και γεννά σοβαρά ερωτήματα για την ποιότητα της διδασκαλίας αλλά και για την ίδια τη ζωή των εκπαιδευτικών.

Οι απανωτές ρυθμίσεις του υπουργείου Παιδείας, κυρίως από το 2010 και μετά, οδήγησαν σιγά σιγά στην πλήρη ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων των μονίμων και αναπληρωτών εκπαιδευτικών, καθώς χιλιάδες καλούνται να συμπληρώνουν το υποχρεωτικό ωράριο, κάνοντας... ακροβατικά για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους μέχρι και σε πέντε διαφορετικά σχολεία.

Συγκεκριμένα, το σχολικό έτος 2024/25, περισσότεροι από 30.000 εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης δίδασκαν σε 2, 3, 4 και 5 Δημοτικά, Γυμνάσια, Λύκεια και ΕΠΑ.Λ. της χώρας.

Tο πρόβλημα

Η υποστελέχωση, οι ελλείψεις σε οργανικές θέσεις και η καθυστέρηση μόνιμων διορισμών οδηγούν σε μια ιδιότυπη «κινητικότητα». Οι εκπαιδευτικοί συχνά τοποθετούνται σε περισσότερα από ένα σχολεία, για να καλύψουν τα κενά σε διαφορετικές περιοχές. Ετσι, ένας φιλόλογος μπορεί να διδάσκει Δευτέρα σε Λύκειο της πόλης, Τρίτη σε Γυμνάσιο ενός χωριού, Τετάρτη σε ΕΠΑ.Λ. άλλης περιοχής και πάει λέγοντας.

Eκπαιδευτικό «delivery»

Αυτό στην πραγματικότητα σημαίνει για πολλούς εκπαιδευτικούς να διδάσκουν σε δύο σχολεία ακόμα και μέσα στην ίδια ημέρα με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εκπαιδευτική διαδικασία καθώς οι συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών αποτελούν και συνθήκες μάθησης των μαθητών. Σημαίνει, ιδιαίτερα στην επαρχία, δεκάδες χιλιόμετρα καθημερινών μετακινήσεων. Σημαίνει φυσική εξόντωση και οικονομική εξαθλίωση των εκπαιδευτικών. Σημαίνει να αγνοεί ο εκπαιδευτικός ακόμα και τα ονόματα των μαθητών του. Σημαίνει απρόσωπη εκπαιδευτική διαδικασία και διάλυση των παιδαγωγικών αλλά και των ανθρώπινων σχέσεων μεταξύ δασκάλων και μαθητών, η ανάπτυξη των οποίων είναι απαραίτητος όρος για τη διατήρηση του αναγκαίου κοινωνικού ιστού για τη διαμόρφωση των προσωπικότητας των νέων.

Η πραγματικότητα αυτή δεν αφορά μόνο τους αναπληρωτές, αλλά και μόνιμους εκπαιδευτικούς, ειδικά σε ειδικότητες όπως τα καλλιτεχνικά μαθήματα, οι ξένες γλώσσες, η πληροφορική και τη μουσική.

Οι συνέπειες

Κούραση και ψυχική φθορά: η καθημερινή μετακίνηση σε διαφορετικά σχολεία σημαίνει εξαντλητικά ωράρια, σπατάλη χρόνου σε δρόμους και συνεχή πίεση.

Οικονομική επιβάρυνση: τα καύσιμα, τα εισιτήρια και τα οδοιπορικά συχνά δεν καλύπτονται επαρκώς, με αποτέλεσμα οι εκπαιδευτικοί να επιβαρύνονται σημαντικά.

Διαρκής αβεβαιότητα: οι αλλαγές στις τοποθετήσεις από χρονιά σε χρονιά δυσκολεύουν τον προσωπικό προγραμματισμό, αλλά και την οικογενειακή ισορροπία.

Το αδιάκοπο τρέξιμο: οδηγεί σε εργασιακή εξουθένωση, στερεί τη δυνατότητα δημιουργίας ουσιαστικών παιδαγωγικών σχέσεων με τους μαθητές, εμποδίζει τη συμμετοχή στους συλλόγους διδασκόντων και απομακρύνει τους εκπαιδευτικούς από την επικοινωνία με τους γονείς.

Οταν ο εκπαιδευτικός δεν έχει σταθερή παρουσία σε ένα σχολείο, η εκπαιδευτική διαδικασία υπονομεύεται. Το σχολείο χάνει τη συνέχεια και τη συνοχή του, ενώ οι μαθητές βλέπουν τον δάσκαλο ή τον καθηγητή τους περισσότερο ως «επισκέπτη» παρά ως βασικό μέλος της σχολικής κοινότητας. Το ζήτημα αυτό δεν είναι καινούργιο. Εδώ και δεκαετίες, οι ελλείψεις προσωπικού και η απουσία μόνιμων διορισμών αντιμετωπίζονται με πρόσκαιρες λύσεις, που συχνά βασίζονται σε έναν «αλγόριθμο» κάλυψης κενών. Στην πράξη, όμως, αυτή η «μαθηματική λογική» μεταφράζεται σε ανθρώπινο κόστος.

Η εκπαιδευτική πολιτική οφείλει να αναγνωρίσει ότι ο εκπαιδευτικός δεν είναι αριθμός σε έναν πίνακα, αλλά πυρήνας της σχολικής ζωής, η σταθερότητα και η συνέχεια είναι βασική προϋπόθεση για την ποιότητα της διδασκαλίας, οι μαθητές χρειάζονται δασκάλους που θα είναι δίπλα τους καθημερινά, όχι εκπαιδευτικούς «περαστικούς».

Eκπαιδευτική πολιτική

Το πρόβλημα των πολυμετακινήσεων δεν είναι καινούργιο. Ωστόσο, όσο οι ανάγκες της εκπαίδευσης δεν καλύπτονται με μόνιμες προσλήψεις, όσο η οργάνωση του ωρολογίου προγράμματος παραμένει αποσπασματική και όσο τα σχολεία λειτουργούν στα όρια των διαθέσιμων πόρων, οι εκπαιδευτικοί θα συνεχίσουν να ζουν «με το ρολόι στο χέρι». Η αναζήτηση λύσεων πρέπει να ξεκινήσει από τους μόνιμους διορισμούς, τη δίκαιη κατανομή ωραρίου και την ουσιαστική μέριμνα για τις συνθήκες εργασίας των διδασκόντων.