"Μάρτιος του 1912. Πού να πάω, τι να κάνω; Αποφασίζω να πάω στο Εργατικό Κέντρο Αθηνών. Ηξερα την τυπογραφία την παλιά και ήλπιζα να βρω κάποια δουλειά .

Μπαίνοντας βλέπω την εικόνα του Χριστού. "Τι είναι αυτός;" τους ρωτώ. "Ο Χριστός, δεν τον ξέρεις;". "Τον ξέρω" λέω," αλλά τι δουλειά έχει εδώ; Εδώ είναι εργατικό κέντρο, όχι εκκλησία, παλεύετε για τα δίκαια των εργαζομένων". "Γι΄ αυτό τον βάλαμε" μου λένε. "Ο Χριστός είναι ο προστάτης των φτωχών και της Δικαιοσύνης”. "Οχι" λέω εγώ, "ο άνθρωπος για τους εργάτες είναι ο Μαρξ". "Μαρξ, ποιος είναι αυτός;" ρωτούν.

"Το επεισόδιο με τον Χριστό και το ότι ήμουν Eβραίος τούς έκανε ψυχρούς απέναντί μου, αν και σοσιαλιστές.Τι σοσιαλιστές δηλαδή":

Σαν σήμερα, 16 Μαίου 1979, πεθαίνει ο Αβραάμ Μπεναρόγια, Eβραίος σοσιαλιστής που πρωταγωνίστησε στην ίδρυση της "Φεντερασιόν", του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας (ΣΕΚΕ) και της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας.

Συνελήφθη, δικάστηκε, φυλακίστηκε και εξορίστηκε αρκετές φορές για την δράση του στο εργατικό και σοσιαλιστικό κίνημα.

Γεννήθηκε στο Λομ της Βουλγαρίας, αλλά λίγες εβδομάδες μετά οι γονείς του μετακόμισαν στο γειτονικό Βίντιν (Βιδίνιο). Έζησε για λίγο στο Βελιγράδι και την Φιλιππούπολη και το 1908 μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη (τότε πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) Με την εγκατάστασή του στη Θεσσαλονίκη, άρχισε να εργάζεται σε καπναποθήκες

Την αμέσως επόμενη χρονιά (1909) πρωταγωνίστησε στην ίδρυση της "Σοσιαλιστικής Εργατικής Ομοσπονδία", της θρυλικής Φεντερασιόν. Τη πρωτοβουλία για την ίδρυση αυτής της οργάνωσης την είχαν κυρίως Εβραίοι σοσιαλιστές γύρω από τον Αβραάμ Μπεναρόγια που αγωνίζονταν και ενάντια στον αντιδραστικό σιωνισμό.

Η "Φεντερασιόν" προσπαθούσε να αποκρούσει την επιρροή των σιωνιστικών οργανώσεων στην Εβραϊκή εργατική τάξη της πόλης, ακόμα και οργανώνοντας συζητήσεις αντιπαράθεσης με γνωστά στελέχη του όπως τον μετέπειτα πρόεδρο του Ισραήλ Μπεν Γκουριόν. Ένα από τα πρώτα κείμενα που δημοσίευσε ο Α. Μπεναρόγια το 1908 πριν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη- ήταν το «Εβραϊκό Ζήτημα και η Σοσιαλδημοκρατία» στο οποίο απέρριπτε ρητά το σιωνισμό.

Ο Μπεναρόγια αλλά και άλλοι δημοκρατικοί είδαν αρχικά με συμπάθεια το αστικό κίνημα των Νεότουρκων το 1908 ενάντια στον Σουλτάνο που εμφανίστηκε ως κίνημα εκδημοκρατισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έτσι είχε κερδίσει σημαντική λαική υποστήριξη: Έμποροι, τεχνίτες αλλά και πολλοί εργάτες, τμήματα των δημοσίων υπαλλήλων κ.α.

Η υποστήριξη του Μπεναρόγια δεν ήταν μόνο θεωρητική αλλά και ένοπλη. Ο ίδιος πήρε μέρος στην επιτυχημένη εκστρατεία των Νεότουρκων κατά των Οθωμανών της Κωνσταντινούπολης.

Γρήγορα όμως οι ελπίδες του-όπως και όλων των λαικών στρωμάτων που υποστήριξαν τους Νεότουρκους-διαψεύστηκαν.

Τον Νοέμβριο του 1910 και τον Ιούνιο του 1911 οι Οθωμανικές Αρχές τον εξόρισαν στην Σερβία, με την κατηγορία της συνωμοσίας για τη δολοφονία του σουλτάνου Μωάμεθ Ε΄, όταν ο τελευταίος θα επισκέπτονταν τη Θεσσαλονίκη, και τον Φεβρουάριο του 1912 τον εξόρισαν στην Αθήνα (απο εκεί και οι αναμνήσεις του απο το Εργατικό Κέντρο της πόλης). Στην συνέχεια, ταξίδεψε στην Γαλλία και εκεί συνάντησε τον σοσιαλιστή πολιτικό Ζαν Ζωρές.

Όταν η Μακεδονία ενσωματώθηκε στην Ελλάδα στα τέλη του 1912, πρωταγωνίστησε στο Ελληνικό εργατικό και συνδικαλιστικό κίνημα.

Το 1914, μετά από μια εικοσαήμερη μαχητική απεργία καπνεργατών εκτοπίσθηκε στη Νάξο για δυόμισι περίπου χρόνια.

Το 1915, έθεσε υποψηφιότητα για την Ελληνική Βουλή ως εκπρόσωπος της Εβραϊκής κοινότητας Θεσσαλονίκης, συνεργαζόμενος με το φιλομοναρχικό Κόμμα Εθνικοφρόνων του Δημητρίου Γούναρη. Ήταν η εποχή που η εργατική τάξη της χώρας δεν είχε ακόμα δικό της κόμμα.

Ο Μπεναρόγια πρωταγωνίστησε στη δημιουργία της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος και του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος (ΣΕΚΕ, μετέπειτα ΚΚΕ) στον Πειραιά τον Νοέμβριο του 1918.

Τον Ιούλιο του 1919 συνελήφθη και εκτοπίσθηκε στη Φολέγανδρο μαζί με την ηγετική ομάδα της ΓΣΕΕ (μέλος της οποίας ήταν και ο ίδιος). Ακολούθησε η πρώτη διήμερη πανελλαδική πολιτική απεργία, στις 8 και 9 Ιουλίου 1919, με αίτημα την επιστροφή τους από την εξορία.

Όπως και το ΣΕΚΕ, τάχθηκε ενάντια στην Ιμπεριαλιστική εκστρατεία στην Μικρά Ασία.

Τον Φεβρουάριο του 1921 πρωτοστάτησε σε εργατική συγκέντρωση στον Βόλο, η οποία κατέληξε σε εκτεταμένα επεισόδια και συλλήψεις.Προφυλακίστηκε και παρέμεινε φυλακισμένος επί περίπου δύο χρόνια.

Στις 19 Φεβρουαρίου 1922 συνήλθε η Α' Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΣΕΚΕ. Εκεί ο Μπεναρόγια, και άλλα στελέχη, υποστήριξαν τη αναθεώρηση της γραμμής του κόμματος και την εγκατάλειψη των επαναστατικών του θέσεων. Πέτυχαν να υιοθετήσει το κόμμα τη θέση της "μακράς νομίμου υπάρξεως".

Όμως, η όξυνση των ταξικών αγώνων η εμφάνιση μιας νέας γενιάς στελεχών με σαφή προσανατολισμό προς την Τρίτη Διεθνή και η επιστροφή των κομμουνιστών φαντάρων απο την Μικρά Ασία άλλαξαν τα δεδομένα.

Λίγους μήνες μετά,τον Νοέμβριο του 1922,έγινε έκτακτο συνέδριο του ΣΕΚΕ και η γραμμή της "μακράς νομίμου υπάρξεως" καταδικάστηκε. Το 1924,το κόμμα έγινε κομμουνιστικό και πήρε την ονομασία ΚΚΕ. Νέος γραμματέας της ΚΕ εκλέχτηκε ο Παντελής Πουλιόπουλος.

Ο Μπεναρόγια διαγράφτηκε απο το κόμμα το 1924. Μετα την διαγραφή του προσπάθησε να δημιουργήσει σοσιαλδημοκρατικό κόμμα αλλά οι προσπάθειες απέτυχαν.

Στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940–1941, έχασε τον πρωτότοκο γιο του Λάζαρο. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι Γερμανοί συνέλαβαν την γυναίκα του και την έστειλαν σε στρατόπεδο εξόντωσης, απ' όπου δεν ξαναγύρισε ποτέ. Ο δεύτερος γιος του, ο Μάριος, φυγαδεύτηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ο ίδιος συνελήφθη και κρατήθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία επί ενάμιση χρόνο.

Απελευθερώθηκε από τους συμμάχους και το 1945 και επέστρεψε στην Ελλάδα. Συνεργάστηκε με το σοσιαλιστικό κόμμα του Αλέξανδρου Σβώλου.

Για πολλά χρόνια, ο Μπεναρόγια ήταν αντίθετος με το σιωνιστικό όραμα της δημιουργίας Eβραϊκού κράτους. Θεωρούσε πως η δημιουργία του κράτους του Ισραήλ δεν είχε νόημα όταν ο στόχος ήταν η κοινωνία να προχωρήσει σε σοσιαλιστική αλλαγή.

Παρ' ολους τους ενδοιασμούς του, το 1952 έκανε ένα αναγνωριστικό ταξίδι στο νεοσύστατο τότε κράτος του Ισραήλ. Όμως, τον επόμενο χρόνο (1953), μετανάστευσε και εγκαταστάθηκε μόνιμα για το υπόλοιπο της ζωής του στο Τελ Αβίβ όπου έζησε μια φτωχή ζωή ως περιπτεριούχος. Έλαβε και μια μικρή σύνταξη απο το Ελληνικό κράτος. Συνέχισε να έχει συχνές επαφές με την Ελλάδα.

Μέχρι το τέλος της ζωής του παρέμεινε σοσιαλδημοκράτης, που ασκούσε κριτική στην ΕΣΣΔ.

Πέθανε 16 Μαΐου 1979, σε ηλικία 92 ετών, στη Χολόν.

Ανεξάρτητα απο τις απόψεις και την μετέπειτα πορεία του, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Αβραάμ Μπεναρόγια είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα.

Οι αναμνήσεις του εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1975 με τίτλο "Η πρώτη σταδιοδρομία του Ελληνικού Προλεταριάτου". Είχαν πρωτοδημοσιευθεί σε συνέχειες το 1931, στην εφημερίδα "Ταχυδρόμος" της Θεσσαλονίκης.

Πηγές: "Η πρώτη σταδιοδρομία του Ελληνικού προλεταριάτου", Αβραάμ Μπεναρόγια, Κομμούνα, "Ελπίδες και πλάνες", Αβραάμ Μπεναρόγια, Στοχαστής, "Πρώτα σκιρτήματα, η γέννηση της Φεντερασιόν στη Θεσσαλονίκη, Ριζοσπάστης", Συνέντευξη του Ελιέζερ Μπεναρόγια, Βήμα.

ΠΗΓΗ: Praxis Review